{"id":41956,"date":"2022-10-10T15:59:26","date_gmt":"2022-10-10T11:59:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=41956"},"modified":"2022-10-10T16:00:15","modified_gmt":"2022-10-10T12:00:15","slug":"mu%c9%99llim-nufuzu-v%c9%99-ona-t%c9%99sir-gost%c9%99r%c9%99n-amill%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2022\/10\/10\/mu%c9%99llim-nufuzu-v%c9%99-ona-t%c9%99sir-gost%c9%99r%c9%99n-amill%c9%99r\/","title":{"rendered":"M\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzu v\u0259 ona t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n amill\u0259r"},"content":{"rendered":"<h3><i><b>Misir M\u018fRDANOV<\/b><\/i><br \/>\n<b><i>AMEA Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun direktoru, fizika-riyaziyyat elml\u0259ri doktoru, professor<\/i><\/b><\/h3>\n<p><strong>Bundan \u0259vv\u0259lki m\u0259qal\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259llimin c\u0259miyy\u0259td\u0259ki rolundan, onun pe\u015f\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, m\u00fcdrik \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin m\u00fc\u0259llim s\u0259n\u0259tin\u0259 verdikl\u0259ri y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n v\u0259 m\u00fc\u0259llimliyin dig\u0259r m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259n geni\u015f s\u00f6hb\u0259t a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131q. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bununla yana\u015f\u0131, son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzunun a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si bar\u0259d\u0259 b\u0259zi m\u00fclahiz\u0259l\u0259r s\u0259sl\u0259nm\u0259kd\u0259dir. Hesab edir\u0259m ki, bu fikirl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n obyektiv v\u0259 subyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259ri, \u0259saslar\u0131 da vard\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Bu yaz\u0131da uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 etdiyim h\u0259min s\u0259b\u0259bl\u0259rin b\u0259zil\u0259ri haqq\u0131nda \u015f\u0259xsi fikirl\u0259rimi h\u00f6rm\u0259tli oxucularla b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259k ist\u0259rdim.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan t\u0259hsil tarixini ara\u015fd\u0131ran \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n biri kimi bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lmi\u015f\u0259m ki, uzun \u0259srl\u0259r boyu c\u0259miyy\u0259td\u0259 m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzu \u00e7ox y\u00fcks\u0259k olmu\u015f, XX \u0259srin ortalar\u0131na q\u0259d\u0259r inki\u015faf etmi\u015fdir. XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015fimal hiss\u0259sinin Rusiyaya ilhaq edilm\u0259sind\u0259n sonra t\u0259hsil sisteminin Avropa standartlar\u0131na (x\u00fcsus\u0259n Almaniya t\u0259hsil \u015f\u0259b\u0259k\u0259sin\u0259) uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 t\u0259hsilin s\u0259viyy\u0259sini y\u00fcks\u0259ltm\u0259kl\u0259 b\u0259rab\u0259r, m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzunun qalxmas\u0131na b\u00f6y\u00fck t\u0259kan verdi. Bu y\u00fcks\u0259li\u015f XX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259, x\u00fcsusil\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259 s\u00fcr\u0259tl\u0259 davam edirdi. Lakin 1920-ci ilin aprel i\u015f\u011fal\u0131ndan sonrak\u0131 d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 b\u00fct\u00fcn ke\u00e7mi\u015f\u0259 (\u0259n yax\u015f\u0131 \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r d\u0259 daxil olmaqla) x\u0259tt \u00e7\u0259kib yeni c\u0259miyy\u0259t, yeni d\u0259y\u0259rl\u0259r qurmaq ist\u0259y\u0259n bol\u015fevik h\u00f6kum\u0259ti \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus t\u0259hsil sistemi t\u0259tbiq etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu zaman t\u0259hsilin klassik t\u0259l\u0259bl\u0259ri &#8220;qulaqard\u0131na vurularaq&#8221; plan doldurmaq, m\u00fc\u0259lliml\u0259rin v\u0259 savadl\u0131lar\u0131n say\u0131na g\u00f6r\u0259 d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rini \u00f6tm\u0259k iddias\u0131 t\u0259hsil sistemin\u0259 t\u0259dric\u0259n t\u0259sad\u00fcfi adamlar\u0131n g\u0259li\u015fin\u0259 r\u0259vac verdi. Bir illik (b\u0259z\u0259n 6 ayl\u0131q), iki illik &#8220;kurslarda&#8221; &#8220;ba\u015f girl\u0259yib&#8221; m\u00fc\u0259llim diplomu alan minl\u0259rl\u0259 insan barmaqla say\u0131lan mill\u0259t f\u0259dail\u0259rinin-m\u00fc\u0259lliml\u0259rin s\u0131ras\u0131na qo\u015fuldu. 1930-cu ill\u0259rin sonlar\u0131nda\u00a0 s\u00fcr\u0259tl\u0259 artan m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 yaranan kadr \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar 7 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 &#8211; G\u0259nc\u0259d\u0259, \u015e\u0259kid\u0259, \u015eu\u015fada, A\u011fdamda, Qazaxda, Qubada, Nax\u00e7\u0131vanda ikiillik m\u00fc\u0259lliml\u0259r institutlar\u0131 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>D\u00f6vr\u00fcn \u015f\u0259raitin\u0259 g\u00f6r\u0259 is\u0259 m\u00fc\u0259llim k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 (el\u0259 \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 d\u0259) \u0259n h\u00f6rm\u0259tli v\u0259 n\u00fcfuzlu \u015f\u0259xs hesab edilirdi. Gec\u0259-g\u00fcnd\u00fcz \u00e7al\u0131\u015fan, yay\u0131n istisind\u0259, q\u0131\u015f\u0131n soyu\u011funda s\u0259h\u0259rd\u0259n ax\u015famad\u0259k \u0259ll\u0259\u015f\u0259n v\u0259 z\u0259hm\u0259thaqq\u0131 kimi yaln\u0131z \u0259rzaq m\u0259hsullar\u0131- ya\u011f, pendir, bu\u011fda, kartof, meyv\u0259-t\u0259r\u0259v\u0259z v\u0259 sair alan k\u0259nd camaat\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, b\u0259zi adamlar\u0131n n\u0259z\u0259rind\u0259 &#8220;\u0259li cibind\u0259 b\u0259y balas\u0131 kimi g\u0259z\u0259n&#8221; m\u00fc\u0259llimin z\u0259hm\u0259ti pulla \u00f6d\u0259nilirdi. Dig\u0259r \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri il\u0259 b\u0259rab\u0259r, camaat u\u015faqlar\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi as\u0131l\u0131 olan m\u00fc\u0259lliml\u0259r\u0259 yaln\u0131z ziyal\u0131 kimi h\u00f6rm\u0259t etmirdi, h\u0259m d\u0259 k\u0259ndd\u0259 pulu olan yegan\u0259 adam kimi ona m\u00f6htac idi. X\u0259st\u0259sin\u0259 d\u0259rman, u\u015fa\u011f\u0131na ayaqqab\u0131, evin\u0259 q\u0259nd almaq ist\u0259y\u0259n pul \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llimin qap\u0131s\u0131na gedirdi. Bu bax\u0131mdan da ham\u0131 m\u00fc\u0259llimi \u00fcst\u00fcn g\u00f6r\u00fcr, \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fc\u0259llim g\u00f6rm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259min &#8220;kurslar\u0131&#8221; oxumaq, ya u\u015fa\u011f\u0131n\u0131 orada oxutmaq ist\u0259yirdi. Bu zaman pedaqoji i\u015f\u0259 maraq, m\u00fc\u0259llimlik h\u0259v\u0259si, y\u00fcks\u0259k savad v\u0259 dig\u0259r amill\u0259r n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nm\u0131rd\u0131. D\u00f6vl\u0259ti is\u0259 bu v\u0259zif\u0259nin mahiyy\u0259ti yox, zahiri t\u0259r\u0259fi maraqland\u0131r\u0131rd\u0131, h\u0259tta bundan &#8220;\u0259dal\u0259tli d\u00f6vl\u0259t&#8221; imici yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn yararlanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u018fm\u0259k qabaqc\u0131llar\u0131, Sosializm yar\u0131\u015f\u0131n\u0131n qalibl\u0259ri, bir q\u0259d\u0259r sonra \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259n yaral\u0131 qay\u0131danlar v\u0259 dig\u0259rl\u0259ri he\u00e7 bir \u00f6l\u00e7\u00fc meyar n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmadan bu kurslara g\u00f6nd\u0259rilib iki ild\u0259n sonra m\u0259kt\u0259bd\u0259 (b\u0259z\u0259n bu kurslars\u0131z sad\u0259c\u0259 orta t\u0259hsili olanlar) m\u00fc\u0259llim kimi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flay\u0131rd\u0131. Bel\u0259likl\u0259, m\u00fc\u0259llim s\u0131ralar\u0131na s\u00fcr\u0259tl\u0259 bu pe\u015f\u0259ni q\u0259lb\u0259n sev\u0259nl\u0259r, g\u0259nc n\u0259slin g\u0259l\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259rd\u0259n daha \u00e7ox, t\u0259sad\u00fcfi adamlar, burada \u00f6zl\u0259rin\u0259 rahatl\u0131q, n\u00fcfuz, qazanc axtaranlar qo\u015fulurdu. \u018fdal\u0259t namin\u0259 dem\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bunlar\u0131n aras\u0131nda \u0259sl m\u00fc\u0259llim ad\u0131na layiq olanlar, mill\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259nl\u0259r, f\u0259dakar insanlar, h\u0259yatlar\u0131n\u0131 u\u015faqlara v\u0259 t\u0259hsil\u0259 h\u0259sr ed\u0259nl\u0259r d\u0259 az olmad\u0131. Ancaq&#8230;<\/p>\n<p>\u018fvv\u0259ll\u0259r ibtidai, bir az sonra natamam orta, daha sonra orta t\u0259hsilin icbari olmas\u0131 (\u00f6lk\u0259mizd\u0259 1926\/27-ci t\u0259dris ilind\u0259n icbari ibtidai t\u0259hsil\u0259, 1934\/35-ci t\u0259dris ilind\u0259n icbari yeddiillik t\u0259hsil\u0259, 1966\/67-ci t\u0259dris ilind\u0259n is\u0259 icbari orta t\u0259hsil\u0259 ke\u00e7ilmi\u015fdi) ilk d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131n azalmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xarsa da, sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 savads\u0131z orta t\u0259hsilli &#8220;attestatl\u0131lar\u0131n&#8221; say\u0131n\u0131 k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 art\u0131rd\u0131, h\u0259min adamlar da m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsullarla ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 yol taparaq\u00a0 &#8220;diplomlu m\u00fc\u0259lliml\u0259rin&#8221; say\u0131n\u0131 \u00e7oxaltd\u0131. \u018fn pisi o oldu ki, zaman ke\u00e7dikc\u0259 &#8220;kurslar\u0131&#8221; bitirib \u015f\u00f6hr\u0259tli &#8220;m\u00fc\u0259llim&#8221; ad\u0131n\u0131n arxas\u0131nda\u00a0 daldalananlar \u00f6zl\u0259rini &#8220;t\u0259cr\u00fcb\u0259li m\u00fc\u0259llim&#8221; kimi t\u0259qdim ed\u0259r\u0259k yerl\u0259rini daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259tdil\u0259r. C\u0259miyy\u0259t, siyasi qurulu\u015f is\u0259 plan t\u0259l\u0259b edirdi &#8211; \u00e7oxlu m\u00fc\u0259llim, \u00e7oxlu savadl\u0131, \u00e7oxlu diplom, attestat v\u0259 s. Daha d\u0259qiq des\u0259k, k\u0259miyy\u0259tin keyfiyy\u0259ti \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259si m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzunun a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 \u0259sas s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n biri kimi \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. T\u0259hlill\u0259r g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 1920-ci ill\u0259rd\u0259 \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259rin say\u0131 5 min n\u0259f\u0259r\u0259 yax\u0131n oldu\u011fu halda, 1941\/42-ci t\u0259dris ilind\u0259 20 min, 1981\/82-ci t\u0259dris ilind\u0259 101 min, 1991\/92-ci t\u0259dris ilind\u0259 130 min, 1995\/96-c\u0131 t\u0259dris ilind\u0259 158 min\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Daha d\u0259qiq des\u0259k, 70 ilin \u0259rzind\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259rin say\u0131 30 d\u0259f\u0259d\u0259n \u00e7ox artm\u0131\u015fd\u0131, bu da, \u0259lb\u0259tt\u0259, keyfiyy\u0259t bax\u0131m\u0131ndan \u00f6z s\u00f6z\u00fcn\u00fc deyirdi&#8230;<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, m\u0259n bu sah\u0259y\u0259 az-\u00e7ox b\u0259l\u0259d olan \u015f\u0259xs kimi o fikrin t\u0259r\u0259fdar\u0131 deyil\u0259m ki, m\u00fc\u0259lliml\u0259rimizin say\u0131 el\u0259 100 il bundan \u0259vv\u0259l oldu\u011fu q\u0259d\u0259r &#8211; y\u0259ni 5 min n\u0259f\u0259r olsun. Bu zaman c\u0259miyy\u0259tin ziyal\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259sind\u0259n, onun inki\u015faf\u0131na misilsiz xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u00fct\u0259r\u0259qqi d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc, y\u00fcks\u0259k m\u0259d\u0259niyy\u0259tli, v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259r minl\u0259rl\u0259, milyonlarla \u015f\u0259xsiyy\u0259td\u0259n v\u0259 onlar\u0131 yeti\u015fdir\u0259n \u0259sl m\u00fc\u0259lliml\u0259rd\u0259n s\u00f6hb\u0259t ged\u0259 bilm\u0259zdi. M\u0259ni narahat ed\u0259n 1960-c\u0131 ill\u0259rd\u0259n etibar\u0259n tam formala\u015fan ali t\u0259hsil \u015f\u0259b\u0259k\u0259mizin b\u00fct\u00fcn imkanlar\u0131ndan yax\u015f\u0131 m\u00fc\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edilm\u0259m\u0259sidir.<\/p>\n<p>\u00d6t\u0259n \u0259srin 60-70-ci ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq t\u0259kc\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 deyil, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzunun sur\u0259tl\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 edilm\u0259y\u0259 ba\u015flanm\u0131\u015fd\u0131r. Bu bar\u0259d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259rk\u0259n, Q\u0259rbi Az\u0259rbaycan\u0131n Qaraqoyunlu d\u0259r\u0259sind\u0259ki qon\u015fu Polad k\u0259nd orta m\u0259kt\u0259bind\u0259 oxudu\u011fum ill\u0259ri xat\u0131rlay\u0131ram. O zaman h\u0259m biz \u00f6z\u00fcm\u00fcz, h\u0259m biz\u0259 d\u0259rs dey\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259r, h\u0259m d\u0259 k\u0259nd camaat\u0131 bilirdi ki, kim orta t\u0259hsilini sona q\u0259d\u0259r davam etdir\u0259 bil\u0259r, kim IX sinifd\u0259n sonra m\u0259kt\u0259bd\u0259n ayr\u0131l\u0131b k\u0259ndd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmal\u0131d\u0131r, kim ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 s\u0259n\u0259d ver\u0259 bil\u0259r v\u0259 qeyd edim ki, bu ictimai r\u0259y ham\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ciddi g\u00f6zl\u0259nilirdi. Bel\u0259c\u0259 h\u0259yat davam edirdi. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, sonralar yuxar\u0131da haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131lan &#8220;plan doldurmaq&#8221; v\u0259 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r bu t\u0259bii meyarlar\u0131 da pozdu v\u0259 dem\u0259k olar ki, orta m\u0259kt\u0259bl\u0259ri bitir\u0259n h\u0259r k\u0259s m\u00fcxt\u0259lif yollarla ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 daxil olma\u011fa c\u0259hd g\u00f6st\u0259rdi, y\u00fcks\u0259k savad yox, ali t\u0259hsil haqq\u0131nda diplom ald\u0131. Bel\u0259likl\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259 guya alit\u0259hsillil\u0259rin say\u0131 artd\u0131, ancaq \u0259slind\u0259, ali t\u0259hsil haqq\u0131nda diplomlular\u0131n say\u0131 artd\u0131 v\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti, t\u0259\u0259ss\u00fcf\u00a0 ki, m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llimlik etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131.<\/p>\n<p>Do\u011frudur, \u0259sas\u0259n Alman v\u0259 \u00c7ar Rusiyas\u0131n\u0131n t\u0259hsil sistemi \u0259sas\u0131nda &#8220;alayar\u0131m\u00e7\u0131q&#8221; formala\u015fm\u0131\u015f Sovet t\u0259hsil sistemind\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 da ciddi bir siyas\u0259t h\u0259yata ke\u00e7irilmirdi. Onu da yax\u015f\u0131 xat\u0131rlay\u0131ram ki, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 N\u0259sr\u0259ddin Tusi ad\u0131na Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji \u0130nstitutunda (indiki Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universiteti), H\u0259s\u0259n b\u0259y Z\u0259rdabi ad\u0131na Kirovabad Pedaqoji \u0130nstitutunda (indiki G\u0259nc\u0259 D\u00f6vl\u0259t Universiteti), Nax\u00e7\u0131van Pedaqoji \u0130nstituttnda (indiki Nax\u00e7\u0131van D\u00f6vl\u0259t Universiteti) v\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 (indiki Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti) \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259llim kadrlar\u0131 haz\u0131rlan\u0131rd\u0131. Bir qayda olaraq, Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetini \u0259la qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 bitir\u0259nl\u0259r m\u00fc\u0259llimliy\u0259 deyil, elmi t\u0259dqiqat institutlar\u0131na v\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n dig\u0259r m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r\u0259, a\u015fa\u011f\u0131 qiym\u0259tl\u0259rl\u0259 oxuyan\u00a0 m\u0259zunlar is\u0259 t\u0259yinatla orta m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 m\u00fc\u0259llim g\u00f6nd\u0259rilirdil\u0259r. Bundan \u0259lav\u0259,\u00a0 q\u0259bul imtahanlar\u0131 zaman\u0131 universitet\u0259 (indiki BDU) m\u00fcsabiq\u0259d\u0259n ke\u00e7\u0259 bilm\u0259y\u0259n abituriyentl\u0259r AP\u0130 v\u0259 GP\u0130-d\u0259 bo\u015f qalm\u0131\u015f yerl\u0259r\u0259 q\u0259bul olunurdular. Bu hallar da, m\u00fc\u0259llim s\u0131ralar\u0131na qo\u015fulanlar\u0131n keyfiyy\u0259tin\u0259 \u00f6z t\u0259sirini\u00a0 g\u00f6st\u0259rirdi.<\/p>\n<p>Ali t\u0259hsil ald\u0131\u011f\u0131m ill\u0259rd\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 yax\u015f\u0131 xat\u0131rlay\u0131ram. M\u00fc\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na laqeyd m\u00fcnasib\u0259tin n\u0259tic\u0259si idi ki, universitetd\u0259 oxuyanda sonuncu &#8211; be\u015finci kursun yaln\u0131z ikinci semestrind\u0259 bizi bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259lik pedaqoji praktikaya apar\u0131rd\u0131lar. Pedaqoji praktikaya H\u0259nd\u0259s\u0259 kafedras\u0131nda saathesab\u0131 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259y\u0259n (\u015ftatl\u0131 m\u00fc\u0259llim yox!) bir n\u0259f\u0259r r\u0259hb\u0259rlik edirdi, praktika ke\u00e7diyimiz m\u0259kt\u0259bd\u0259n d\u0259 bir n\u0259f\u0259r bu i\u015f\u0259 qat\u0131l\u0131rd\u0131. Pedaqoji praktikan\u0131n sonunda h\u0259r\u0259miz c\u0259mi bir s\u0131naq d\u0259rsi deyirdik v\u0259 bununla da hesab olunurdu ki, m\u0259zun olduqdan sonra m\u0259kt\u0259bd\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259rik. Diplomumuza da ixtisas olaraq &#8220;Riyaziyyat\u00e7\u0131-riyaziyyat m\u00fc\u0259llimi&#8221; yaz\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Yuxar\u0131da adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyim pedaqoji ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 t\u0259xmin\u0259n bel\u0259 apar\u0131l\u0131rd\u0131. Bu bar\u0259d\u0259 fikirl\u0259rimi yekunla\u015fd\u0131raraq dem\u0259k ist\u0259yir\u0259m ki, h\u0259min d\u00f6vrd\u0259n ba\u015flayaraq m\u00fc\u0259llim pe\u015f\u0259sinin n\u00fcfuzu bir q\u0259d\u0259r d\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc. Do\u011frudur, o ill\u0259rd\u0259 M\u00fc\u0259lliml\u0259ri T\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259 \u0130nstitutu f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rs\u0259 d\u0259, orada da bu i\u015f\u0259 m\u0259suliyy\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131lm\u0131rd\u0131. Ba\u015fqa s\u00f6zl\u0259, m\u00fc\u0259llim \u00f6z pe\u015f\u0259sini d\u0259rs dey\u0259-dey\u0259 \u00f6yr\u0259nirdi.<\/p>\n<p>Dig\u0259r bir problem d\u0259 ondan ibar\u0259t idi ki, sonrak\u0131 ill\u0259rd\u0259 ali t\u0259hsil sistemind\u0259 d\u0259 keyfiyy\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri unudularaq, k\u0259miyy\u0259t\u0259 \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259y\u0259, m\u0259kt\u0259bl\u0259rin say\u0131 il\u0259 b\u0259rab\u0259r, institutlar\u0131n (universitetl\u0259rin) say\u0131, m\u00f6vcud olan ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259hsil alanlar\u0131n say\u0131 da s\u00fcr\u0259tl\u0259 artma\u011fa ba\u015flad\u0131. M\u0259s\u0259l\u0259n, bizim t\u0259l\u0259b\u0259lik ill\u0259rind\u0259, y\u0259ni 1964-1969-cu ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Universitetinin (indiki BDU) Mexanika-riyaziyyat fak\u00fclt\u0259sinin Az\u0259rbaycan b\u00f6lm\u0259sinin bir kursunda 75 n\u0259f\u0259r (50 n\u0259f\u0259r Riyaziyyat, 25 n\u0259f\u0259r Mexanika ixtisaslar\u0131nda) t\u0259hsil al\u0131rd\u0131. Onlara \u0259sas kurslardan m\u00fchazir\u0259l\u0259ri &#8211; h\u0259nd\u0259s\u0259d\u0259n Maqsud Cavadov, riyazi analizd\u0259n Arif Babayev, ali v\u0259 x\u0259tti c\u0259brd\u0259n R\u00fcst\u0259m Sultanov, diferensial t\u0259nlikd\u0259n Qo\u015fqar \u018fhm\u0259dov v\u0259 Kaz\u0131m H\u0259s\u0259nov, Riyazi-fizika t\u0259nlikl\u0259rind\u0259n M\u0259cid R\u0259sulov, Funksional analizd\u0259n Zahid X\u0259lilov v\u0259 \u018f\u015fr\u0259f H\u00fcseynov, H\u0259qiqi d\u0259yi\u015f\u0259nli funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n \u018fmir H\u0259bibzad\u0259 v\u0259 Karlen Xudaverdiyev, kompleks d\u0259yi\u015f\u0259nli funksiyalar n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n Arif \u0130smay\u0131lov kimi, dey\u0259rdim ki, d\u00fcnya s\u0259viyy\u0259li alim v\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259r oxuyurdular. Bir m\u00fcdd\u0259t sonra is\u0259 q\u0259bul plan\u0131 art\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259\u00a0 h\u0259min fak\u00fclt\u0259nin Az\u0259rbaycan b\u00f6lm\u0259sinin h\u0259r kursunda 200 n\u0259f\u0259r t\u0259hsil alma\u011fa ba\u015flad\u0131. T\u0259bii ki, onlara yuxar\u0131da adlar\u0131n\u0131 \u00e7\u0259kdiyim f\u0259nl\u0259rd\u0259n m\u00fchazir\u0259l\u0259ri oxuma\u011fa h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259rin imkan\u0131 \u00e7atmazd\u0131. Bel\u0259 olan halda, universitetd\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259rin say\u0131 bird\u0259n-bir\u0259 artma\u011fa v\u0259 k\u0259miyy\u0259t keyfiyy\u0259ti \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bu da kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131na v\u0259 m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzuna \u00f6z m\u0259nfi t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 bilm\u0259zdi.<\/p>\n<p>Bir m\u0259s\u0259l\u0259ni d\u0259 xat\u0131rlay\u0131ram ki, m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rind\u0259 \u00f6zl\u0259rini t\u0259hsil eksperti hesab ed\u0259n b\u0259zil\u0259ri Az\u0259rbaycan\u0131n h\u0259r 100 min n\u0259f\u0259r\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n alit\u0259hsillil\u0259rin say\u0131na g\u00f6r\u0259 bir s\u0131ra olk\u0259l\u0259rd\u0259n gerid\u0259 qald\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u0259sas g\u0259tir\u0259r\u0259k ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rin say\u0131n\u0131 v\u0259 onlara t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulu plan\u0131n\u0131 art\u0131rma\u011f\u0131 t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. H\u0259min ekspertl\u0259r &#8220;b\u0259s o t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259rsl\u0259ri kiml\u0259r dey\u0259c\u0259k?&#8221; sual\u0131na cavab ver\u0259 bilmirdil\u0259r, ancaq inad edirdil\u0259r ki, ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r v\u0259 onlara t\u0259l\u0259b\u0259 q\u0259bulu plan\u0131 art\u0131r\u0131ls\u0131n. \u018flb\u0259tt\u0259, m\u0259n \u00f6lk\u0259mizd\u0259 alit\u0259hsillil\u0259rin say\u0131n\u0131n artmas\u0131n\u0131n \u0259leyhin\u0259 deyildim, ancaq bu art\u0131m\u0131 etm\u0259zd\u0259n \u0259vv\u0259l h\u0259min ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rin maddi-texniki bazas\u0131n\u0131n v\u0259 elmi-pedaqoji potensial\u0131n\u0131n olmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri hesab edirdim. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, n\u0259tic\u0259d\u0259 sonralar b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 ba\u011flanmas\u0131na nail oldu\u011fumuz \u00f6z\u0259l &#8220;universitetl\u0259r&#8221; a\u00e7\u0131ld\u0131, t\u0259sad\u00fcfi adamlar orada m\u00fc\u0259llimliy\u0259 d\u0259v\u0259t olundu, oraya m\u00fcxt\u0259lif yollarla q\u0259bul olunmu\u015f t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r is\u0259 m\u0259zun olduqdan sonra orta m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llimlik etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar v\u0259 bu amil d\u0259 t\u0259hsild\u0259 k\u0259miyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin keyfiyy\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259rini \u00fcst\u0259l\u0259m\u0259sin\u0259 daha bir s\u0259b\u0259b oldu, bel\u0259likl\u0259, h\u0259m t\u0259hsilimizin keyfiyy\u0259ti, h\u0259m d\u0259 m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzu a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259kd\u0259 davam etdi.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin v\u0259 t\u0259hsil alanlar\u0131n say\u0131n\u0131n artmas\u0131 h\u0259r bir mill\u0259tin ba\u015f ucal\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Ancaq h\u0259min m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259rs dey\u0259c\u0259k m\u00fc\u0259lliml\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131, maddi texniki bazan\u0131n m\u00fcvafiq t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab verm\u0259si bundan da vacibdir.<\/p>\n<p>M\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzuna m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n amill\u0259r s\u0131ras\u0131na 1988-ci ilin q\u0131\u015f\u0131nda Erm\u0259nistanda ya\u015fayan 300 min\u0259 yax\u0131n soyda\u015f\u0131m\u0131z\u0131n\u00a0 bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 zorla \u00f6z ata-baba yurdundan qovulmas\u0131n\u0131, 1988-1992-ci ill\u0259rd\u0259 Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f \u0259traf\u0131nda ba\u015f ver\u0259n m\u0259lum hadis\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 bir milyona yax\u0131n insan\u0131n m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcn\u0259 \u00e7evrilm\u0259sini, ba\u015f vermi\u015f siyasi hadis\u0259l\u0259rin iqtisadi dur\u011funlu\u011fa, k\u0259skin maliyy\u0259 probleml\u0259rin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xarmas\u0131n\u0131, m\u00fc\u0259lliml\u0259rin sosial v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rinin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sini, buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 istedadl\u0131, y\u00fcks\u0259k pe\u015f\u0259karl\u0131q qabiliyy\u0259tin\u0259 malik (ki\u015fi) m\u00fc\u0259lliml\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin t\u0259hsil sistemini t\u0259rk etm\u0259sini d\u0259 daxil etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Yen\u0259 d\u0259 yaranan m\u00fc\u0259llim \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yerini t\u0259sad\u00fcfi adamlar, pedaqoji f\u0259aliyy\u0259t\u0259 \u00fcr\u0259yinin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015f\u0131 kimi yox, &#8220;birt\u0259h\u0259r g\u00fcn ke\u00e7irm\u0259k&#8221; kimi baxan minl\u0259rl\u0259 insan tutdu, bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzuna k\u0259skin m\u0259nfi t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n<p>Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, 1992-ci ild\u0259 q\u0259bul edilmi\u015f T\u0259hsil Qanununa m\u00fcvafiq olaraq \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 pedaqoji i\u015f\u00e7il\u0259rin h\u0259ft\u0259lik tarif stavkas\u0131n\u0131n 18 saatdan 12 saata endirilm\u0259si, \u0259slind\u0259, m\u00fct\u0259r\u0259qqi add\u0131m idi v\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259rin d\u0259rs y\u00fck\u00fcn\u00fcn optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na, \u00f6z pe\u015f\u0259karl\u0131q s\u0259viyy\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sin\u0259, eyni zamanda, m\u00f6vcud qanunvericilik \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 d\u0259rs y\u00fck\u00fcn\u00fcn art\u0131r\u0131lmas\u0131 vasit\u0259sil\u0259 onlar\u0131n sosial m\u00fcdafi\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015fdi. Lakin bu m\u00fct\u0259r\u0259qqi add\u0131m da bir s\u0131ra yeni probleml\u0259rin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xard\u0131. Bel\u0259 ki, m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 k\u00fctl\u0259vi sur\u0259td\u0259 yeni m\u00fc\u0259lliml\u0259rin i\u015f\u0259 q\u0259buluna \u015f\u0259rait yarad\u0131ld\u0131. \u018fks\u0259r hallarda ixtisasl\u0131 kadrlar olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyri-ixtisas sahibl\u0259ri, h\u0259tta qeyri-pedaqoji t\u0259hsillil\u0259r d\u0259 haradansa sertifikatlar \u0259ld\u0259 ed\u0259r\u0259k m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. \u00d6lk\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259lliml\u0259rin say\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 artd\u0131, m\u00fc\u0259llim-\u015fagird nisb\u0259ti a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fd\u00fc. T\u0259s\u0259vv\u00fcr edin ki, \u0259g\u0259r 1991\/92-ci t\u0259dris ilind\u0259 \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 130 min m\u00fc\u0259llim f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdis\u0259, 1995\/96-c\u0131 t\u0259dris ilind\u0259, c\u0259mi 4 ild\u0259n sonra onlar\u0131n say\u0131 28 min n\u0259f\u0259r artaraq 158 min\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>\u0130nformasiya kommunikasiya texnologiyalar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 c\u0259miyy\u0259timiz\u0259 daxil olmas\u0131 da m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzuna \u00f6z t\u0259sirini g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259n ya\u015fl\u0131 m\u00fc\u0259lliml\u0259rin (b\u0259z\u0259n g\u0259ncl\u0259rin d\u0259) m\u00fcasir texniki vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259m\u0259si, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n b\u0259zi k\u0259nd m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 internetin, yaxud komp\u00fcterl\u0259rin olmamas\u0131, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 g\u0259ncl\u0259rin virtual d\u00fcnya il\u0259 s\u0131x \u00fcnsiyy\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u0259kt\u0259b, m\u00fc\u0259llim, t\u0259hsil haqq\u0131nda olan t\u0259s\u0259vv\u00fcrl\u0259rinin d\u0259yi\u015fm\u0259si \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus probleml\u0259r yaratm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Daha bir amil uzun m\u00fcdd\u0259t abituriyentl\u0259rin se\u00e7diyi \u0259sas pe\u015f\u0259 \u00fczr\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r bal toplamad\u0131qda pedaqoji ixtisaslara q\u0259bul edilm\u0259si olmu\u015fdur. M\u0259s\u0259l\u0259n, h\u0259kim olmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259r az bal toplayanda biologiya, ya kimya m\u00fc\u0259llimliyin\u0259, h\u00fcquq\u015f\u00fcnas olmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259r tarix, ya \u0259d\u0259biyyat m\u00fc\u0259llimliyin\u0259 &#8220;d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc&#8221;. Bu g\u0259nc m\u00fc\u0259llimliyi \u00f6z\u00fcn\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259k pe\u015f\u0259 kimi q\u0259bul etmir, \u00f6mr\u00fc boyu daxil olmaq ist\u0259diyi ixtisas\u0131n nostaljisi il\u0259 ya\u015fay\u0131rd\u0131. M\u0259n t\u0259hsil\u0259 r\u0259hb\u0259rlik etdiyim ill\u0259rd\u0259 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 auditoriyalarda &#8220;kim m\u00fc\u0259llim olmaq arzusu il\u0259 bu fak\u00fclt\u0259y\u0259 q\u0259bul olunub?&#8221; sual\u0131n\u0131 vermi\u015f\u0259m, dem\u0259k olar ki, he\u00e7 k\u0259s \u0259lini qald\u0131rmay\u0131b, ham\u0131s\u0131 ba\u015fqa ixtisas almaq \u00fc\u00e7\u00fcn imtahanlara qat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirib. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, y\u00fczl\u0259rl\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 k\u00f6n\u00fcls\u00fcz olaraq m\u00fc\u0259llimlik ixtisas\u0131nda t\u0259hsil al\u0131b, qeyd edil\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 oxudu\u011fu m\u00fcdd\u0259td\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259llimlik pe\u015f\u0259sini sev\u0259 bilm\u0259yib, universiteti &#8220;birt\u0259h\u0259r&#8221; ba\u015fa vurub, n\u0259tic\u0259d\u0259 is\u0259 m\u00fc\u0259llim i\u015fl\u0259m\u0259li olub. Bel\u0259likl\u0259, pedaqoji sah\u0259ni t\u0259sad\u00fcf\u0259n se\u00e7\u0259n, q\u0259lb\u0259n, ruh\u0259n deyil, yaln\u0131z diplomuna g\u00f6r\u0259 m\u00fc\u0259llim olanlar\u0131n s\u0131ras\u0131 ilb\u0259il \u00e7oxal\u0131b.<\/p>\n<p>Qeyd edil\u0259nl\u0259ri \u00fcmumil\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k son 80 il\u0259 yax\u0131n bir m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzunun a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 amill\u0259rin s\u0259b\u0259b oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259k olar: m\u00fcxt\u0259lif obyektiv v\u0259 subyektiv s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259rin say\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 bel\u0259likl\u0259, onlar\u0131n s\u0131ras\u0131na t\u0259sad\u00fcfi insanlar\u0131n daxil olmas\u0131; m\u00fc\u0259lliml\u0259rin sosial m\u00fcdafi\u0259si sah\u0259sind\u0259 vaxt\u0131nda t\u0259sirli t\u0259dbirl\u0259rin g\u00f6r\u00fclm\u0259m\u0259si; m\u00fc\u0259llim haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kifay\u0259t q\u0259d\u0259r t\u0259kmil olmamas\u0131, t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 pedaqoji f\u0259aliyy\u0259t\u0259 haz\u0131rlanan m\u00fc\u0259lliml\u0259rin ixtisas\u0131 \u00fczr\u0259 bilikl\u0259rinin, pe\u015f\u0259karl\u0131q s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131; m\u00fc\u0259llim olmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259rin se\u00e7im mexanizminin t\u0259kmil olmamas\u0131; uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r\u0259 s\u0259n\u0259d ver\u0259n abituriyentl\u0259rin se\u00e7im zaman\u0131 pedaqoji ixtisaslar\u0131 siyah\u0131n\u0131n sonunda &#8220;h\u0259r ehtimala\u00a0 qar\u015f\u0131&#8221; g\u00f6st\u0259rm\u0259si; bir \u00e7ox hallarda c\u0259miyy\u0259tin inki\u015faf\u0131nda t\u0259hsilin rolunun v\u0259 m\u00fc\u0259llimin missiyas\u0131n\u0131n layiq oldu\u011fu s\u0259viyy\u0259d\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259m\u0259si; m\u00fcst\u0259qilliyin ilk ill\u0259rind\u0259 m\u0259kt\u0259b\u0259 v\u0259 t\u0259hsil\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin m\u0259nfi istiqam\u0259td\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si, da\u011f\u0131d\u0131c\u0131l\u0131q meyll\u0259rinin t\u0259hsil sistemin\u0259 d\u0259 siray\u0259t etm\u0259si, bu s\u0259b\u0259bd\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259rin, x\u00fcsus\u0259n t\u0259cr\u00fcb\u0259li kadrlar\u0131n k\u00fctl\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 dig\u0259r sah\u0259l\u0259r\u0259 v\u0259 xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 \u00fcz tutmas\u0131; informasiya c\u0259miyy\u0259tinin yaranmas\u0131 il\u0259 m\u00fc\u0259llim\u0259 olan t\u0259l\u0259bl\u0259rin d\u0259yi\u015fm\u0259si v\u0259 s.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti c\u0259nab \u0130lham \u018fliyevin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi davaml\u0131 inki\u015faf siyas\u0259ti, elm v\u0259 t\u0259hsil\u0259 g\u00f6st\u0259rdiyi x\u00fcsusi diqq\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131, Birinci vitse-prezident Mehriban xan\u0131m \u018fliyevan\u0131n bu \u00f6n\u0259mli sah\u0259nin probleml\u0259rinin h\u0259llini daim n\u0259zar\u0259td\u0259 saxlamas\u0131 son ill\u0259rd\u0259 pedaqoji kadr haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda, m\u00fc\u0259llimlik pe\u015f\u0259sin\u0259 maraqda ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r yaratm\u0131\u015fd\u0131r. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 son ill\u0259rd\u0259 strateji h\u0259d\u0259f kimi m\u00fc\u0259llimin karyera inki\u015faf\u0131 v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tinin stimulla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 ciddi islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irilir, t\u0259hsilin keyfiyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn idar\u0259etm\u0259 sistemi yenid\u0259n qurulur, bu sah\u0259d\u0259 insan resurslar\u0131n\u0131n inki\u015faf etdirilm\u0259si v\u0259 m\u00fc\u0259llim pe\u015f\u0259sinin n\u00fcfuzunun art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n z\u0259ruriliyi \u00f6n\u0259 \u00e7\u0259kilir. \u00dcmid edir\u0259m ki, bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r b\u00f6y\u00fck \u0259n\u0259n\u0259l\u0259ri olan Az\u0259rbaycan t\u0259hsilin\u0259\u00a0 \u00f6z m\u00fcsb\u0259t t\u0259sirini g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k, c\u0259miyy\u0259timiz h\u0259mi\u015f\u0259 oldu\u011fu kimi m\u0259kt\u0259b\u0259, m\u00fc\u0259llim\u0259 d\u0259rin r\u0259\u011fb\u0259t duy\u011fusu il\u0259 yana\u015facaq,\u00a0 m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzu b\u0259rpa edil\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p><em>525.az\/news<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Misir M\u018fRDANOV AMEA Riyaziyyat v\u0259 Mexanika \u0130nstitutunun direktoru, fizika-riyaziyyat elml\u0259ri doktoru, professor Bundan \u0259vv\u0259lki m\u0259qal\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259llimin c\u0259miyy\u0259td\u0259ki rolundan, onun pe\u015f\u0259 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n, m\u00fcdrik \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rin m\u00fc\u0259llim s\u0259n\u0259tin\u0259 verdikl\u0259ri y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259rl\u0259rd\u0259n v\u0259 m\u00fc\u0259llimliyin dig\u0259r m\u0259ziyy\u0259tl\u0259rind\u0259n geni\u015f s\u00f6hb\u0259t a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131q. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bununla yana\u015f\u0131, son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259llim n\u00fcfuzunun a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si bar\u0259d\u0259 b\u0259zi m\u00fclahiz\u0259l\u0259r s\u0259sl\u0259nm\u0259kd\u0259dir. Hesab edir\u0259m ki, bu fikirl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":41958,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41956"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=41956"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41956\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":41957,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/41956\/revisions\/41957"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/41958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=41956"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=41956"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=41956"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}