{"id":42966,"date":"2023-01-31T13:54:45","date_gmt":"2023-01-31T09:54:45","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=42966"},"modified":"2023-01-31T13:55:12","modified_gmt":"2023-01-31T09:55:12","slug":"insan-%c9%99n-cox-nec%c9%99-il-yasaya-bil%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/01\/31\/insan-%c9%99n-cox-nec%c9%99-il-yasaya-bil%c9%99r\/","title":{"rendered":"\u0130nsan \u0259n \u00e7ox ne\u00e7\u0259 il ya\u015faya bil\u0259r?"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc insan\u0131 118 ya\u015fl\u0131 frans\u0131z rahib\u0259si Lucile Randon bu il yanvar\u0131n 18-d\u0259 v\u0259fat etdi. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra 115 ya\u015fl\u0131 ispan Maria Branyas Morera d\u00fcnyan\u0131n \u0259n ya\u015fl\u0131 insan\u0131 kimi Ginnesin rekordlar kitab\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r uzun ill\u0259rdir insan\u0131n \u0259n \u00e7ox ne\u00e7\u0259 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r ya\u015faya bil\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131r, m\u00fcxt\u0259lif r\u0259q\u0259ml\u0259r s\u0259sl\u0259ndirirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, 18-ci \u0259srd\u0259 frans\u0131z t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnas\u0131 Georges-Luis Leclerc q\u0259za v\u0259 ya x\u0259st\u0259lik ke\u00e7irm\u0259y\u0259n bir insan\u0131n 100 il ya\u015faya bil\u0259c\u0259yi n\u0259z\u0259riyy\u0259sini ir\u0259li s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fc. O vaxtdan b\u0259ri h\u0259yat \u015f\u0259raitinin yax\u015f\u0131la\u015fmas\u0131 v\u0259 tibbin inki\u015faf\u0131 insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn uzanmas\u0131na yol a\u00e7\u0131b.<\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, on il \u0259vv\u0259l 100 v\u0259 daha yuxar\u0131 ya\u015fda olan insanlar\u0131n say\u0131 353 min n\u0259f\u0259r idis\u0259, 2021-ci ild\u0259 bu r\u0259q\u0259m 593 mini ke\u00e7ib.<\/p>\n<p>B\u0259zi aliml\u0259rin fikrinc\u0259, insan \u00f6mr\u00fc ciddi bioloji g\u00f6st\u0259ricil\u0259rd\u0259n as\u0131l\u0131d\u0131r. Genetikl\u0259rin b\u0259zil\u0259ri 1990-c\u0131 ill\u0259rin sonundan b\u0259ri insan \u00f6mr\u00fcnd\u0259 he\u00e7 bir yax\u015f\u0131la\u015fma olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Beyn\u0259lxalq demoqrafik m\u0259lumatlar\u0131 t\u0259hlil ed\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar d\u00fcnyada daha \u00e7ox ya\u015fl\u0131 insanlar\u0131n olmas\u0131na baxmayaraq, frans\u0131z Jeanne Kalmentin (red: 122 ya\u015f &#8211; 1997) \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn maksimum azald\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirirl\u0259r. Bu fikirl\u0259ri d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259n frans\u0131z demoqraf Jean-Marie Robinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, \u00fcmumi r\u0259y ondan ibar\u0259tdir ki, insan \u00f6mr\u00fcn\u00fcn t\u0259bii bir h\u0259ddi var v\u0259 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u00fcy\u00fcn t\u0259xmin\u0259n 115 il il\u0259 m\u0259hdudla\u015fd\u0131\u011f\u0131 q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259libl\u0259r.<\/p>\n<p>2018-ci ild\u0259 apar\u0131lan bir ara\u015fd\u0131rma is\u0259 g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi ki, \u00f6l\u00fcm nisb\u0259ti 85 ya\u015fa q\u0259d\u0259r artsa da, ondan sonra yava\u015flay\u0131r. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, 110 ya\u015f\u0131nda 12 n\u0259f\u0259r varsa, alt\u0131s\u0131n\u0131n 111 ya\u015fa, \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fcn is\u0259 112 ya\u015fa q\u0259d\u0259r \u00f6m\u00fcr s\u00fcrm\u0259si g\u00f6zl\u0259nilir v\u0259 s. Bel\u0259 olan halda, \u0259srl\u0259r ke\u00e7dikc\u0259, uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259rin d\u0259 say\u0131n\u0131n artmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, ekspertl\u0259rin bir qismi qeyd edir ki, g\u0259l\u0259c\u0259k tibbi nailiyy\u0259tl\u0259r \u00f6l\u00fcm haqq\u0131nda bilikl\u0259rimizi art\u0131ra bil\u0259r. Bu fikri d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259nl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 ya\u015fl\u0131lar \u00fczr\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssis Erik Bulanerdir. Onun fikrinc\u0259, \u201cgenetik manipulyasiya\u201d b\u0259zi insanlar\u0131n 140, h\u0259tta 150 il ya\u015famas\u0131na imkan ver\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 90 ya\u015f\u0131na \u00e7atm\u0131\u015f insan uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc hesab edilir. Az\u0259rbaycan\u0131n \u0259n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc sakini \u015eir\u0259li M\u00fcsl\u00fcmov Lerikin Barzavu k\u0259ndind\u0259 168 il ya\u015fay\u0131b. Bundan ba\u015fqa, Lerikin Pirasora k\u0259ndind\u0259 ya\u015fam\u0131\u015f Mahmud Eyvazov 150 il, Tik\u0259band k\u0259nd sakini M\u0259cid A\u011fayev 147, C\u0259ng\u0259miran k\u0259nd sakini Q\u0131z\u0131l Quliyeva 134 il ya\u015fam\u0131\u015flar. Vaxtil\u0259 100 ya\u015fdan yuxar\u0131 \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u0259n insanlar\u0131n \u00e7ox olmas\u0131 Lerik rayonunun uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r diyar\u0131 kimi \u015f\u00f6hr\u0259t tapmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan d\u00fcnyada yegan\u0259 \u201cUzun\u00f6m\u00fcrl\u00fcl\u0259r\u201d muzeyinin m\u0259hz Lerik rayonunda yerl\u0259\u015fm\u0259si d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyil.<\/p>\n<p><em>qafqazinfo.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyan\u0131n \u0259n uzun\u00f6m\u00fcrl\u00fc insan\u0131 118 ya\u015fl\u0131 frans\u0131z rahib\u0259si Lucile Randon bu il yanvar\u0131n 18-d\u0259 v\u0259fat etdi. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra 115 ya\u015fl\u0131 ispan Maria Branyas Morera d\u00fcnyan\u0131n \u0259n ya\u015fl\u0131 insan\u0131 kimi Ginnesin rekordlar kitab\u0131na d\u00fc\u015fd\u00fc. Aliml\u0259r uzun ill\u0259rdir insan\u0131n \u0259n \u00e7ox ne\u00e7\u0259 ya\u015f\u0131na q\u0259d\u0259r ya\u015faya bil\u0259c\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rma apar\u0131r, m\u00fcxt\u0259lif r\u0259q\u0259ml\u0259r s\u0259sl\u0259ndirirl\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, 18-ci \u0259srd\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42966"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=42966"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42966\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":42969,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/42966\/revisions\/42969"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=42966"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=42966"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=42966"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}