{"id":43030,"date":"2023-02-04T11:12:22","date_gmt":"2023-02-04T07:12:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=43030"},"modified":"2023-02-04T11:14:57","modified_gmt":"2023-02-04T07:14:57","slug":"bu-gun-dunya-sohr%c9%99tli-az%c9%99rbaycanli-alim-lutfi-zad%c9%99nin-102-yasi-tamam-olur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/02\/04\/bu-gun-dunya-sohr%c9%99tli-az%c9%99rbaycanli-alim-lutfi-zad%c9%99nin-102-yasi-tamam-olur\/","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli az\u0259rbaycanl\u0131 alim L\u00fctfi Zad\u0259nin 102 ya\u015f\u0131 tamam olur"},"content":{"rendered":"<p>L\u00fctfi Zad\u0259 kimi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131 alimin \u0259sl ad\u0131 L\u00fctf\u0259li R\u0259him o\u011flu \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259dir. O, 1921-ci il fevral\u0131n 4-d\u0259 Bak\u0131n\u0131n Novxan\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olub.<\/p>\n<p>O, ilk t\u0259hsilini Bak\u0131dak\u0131 16 n\u00f6mr\u0259li m\u0259kt\u0259bd\u0259 al\u0131b. 10 ya\u015f\u0131nda ik\u0259n ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Tehrana k\u00f6\u00e7\u00fcb. 10 ya\u015fl\u0131 L\u00fctfi o vaxt rusdilli m\u0259kt\u0259bin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sinfini bitirmi\u015fdi. O, Tehranda t\u0259hsilini amerikal\u0131lar\u0131n Albors missioner m\u0259kt\u0259bind\u0259 davam etdirib. Orta t\u0259hsilini tamamlad\u0131qdan sonra Tehran Universitetinin Elektrik m\u00fch\u0259ndisliyi fak\u00fclt\u0259sin\u0259 daxil olub. B\u00f6y\u00fck alimin Amerika h\u0259yat\u0131 1944-c\u00fc ild\u0259n ba\u015flay\u0131r. Tehran Universitetini\u00a0 b\u00f6y\u00fck u\u011furla ba\u015fa vurduqdan sonra o, AB\u015e-a g\u0259lib v\u0259 t\u0259hsilini Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutunda davam etdirib. 1947-ci ild\u0259 ata-anas\u0131n\u0131\u00a0da yan\u0131na g\u0259tir\u0259n alim bu vaxt Kolumbiya Universitetind\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. \u00a01948- ci ild\u0259 bu universitetd\u0259 elektrik\u00a0 m\u00fch\u0259ndisliyi\u00a0 \u00fczr\u0259 magistr, 1957-ci ild\u0259 is\u0259 professor d\u0259r\u0259c\u0259si al\u0131b.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnya elmin\u0259 L\u00fctfi Zad\u0259nin 6 m\u00fch\u00fcm n\u0259z\u0259riyy\u0259si m\u0259lumdur. Ona d\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259ti qazand\u0131ran, onun d\u00fcnya elmind\u0259 inqilab hesab olunan qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sidir. Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 riyaziyyat\u0131n \u0259sas\u0131 olan ikili \u00e7oxluq anlay\u0131\u015f\u0131na yeni ifad\u0259 vermi\u015fdir: qeyri-s\u0259lis \u00e7oxluq. Elmd\u0259 qeyri-s\u0259lis \u00f6l\u00e7\u00fcn\u00fcn daxil edilm\u0259si t\u0259bi\u0259td\u0259 v\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259rin qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nliyini daha adekvat n\u0259z\u0259r\u0259 alma\u011fa imkan yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Alim 1989-cu ild\u0259 qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin s\u0259nayed\u0259ki u\u011furlar\u0131na Yaponiyan\u0131n elm adamlar\u0131na verdiyi \u0259n y\u00fcks\u0259k m\u00fckafat \u2013 &#8220;Honda&#8221; m\u00fckafat\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunub.\u00a0 Amerikal\u0131lar da bu n\u0259z\u0259riyy\u0259nin qiym\u0259tini anlama\u011fa, ondan yararlanma\u011fa ba\u015flay\u0131blar. \u00a0Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 Amerikan\u0131n &#8220;General Motors&#8221;, &#8220;General Electric&#8221;, &#8220;Motorola&#8221;, &#8220;Dupont&#8221;, &#8220;Kodak&#8221; v\u0259 ba\u015fqa \u015firk\u0259tl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n istehsalatda geni\u015f t\u0259tbiq olunur.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda bu n\u0259z\u0259riyy\u0259d\u0259n iqtisadiyyatda, psixologiyada, linqvistikada istifad\u0259 olunur.\u00a0 Qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq n\u0259z\u0259riyy\u0259sind\u0259n \u0259lav\u0259 L\u00fctfi Zad\u0259 5 fundamental elmi n\u0259z\u0259riyy\u0259 t\u0259klif etmi\u015fdir: &#8220;t\u0259\u0259ss\u00fcratlar n\u0259z\u0259riyy\u0259si&#8221;, &#8220;sisteml\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si&#8221;, &#8220;s\u00f6zl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n kompyuter n\u0259z\u0259riyy\u0259si&#8221;, &#8220;optimal s\u00fczg\u0259cl\u0259r n\u0259z\u0259riyy\u0259si&#8221; v\u0259 &#8220;soft kompyutinq&#8221;.<br \/>\nH\u0259m\u00e7inin L\u00fctfi Zad\u0259nin elmd\u0259 Z-\u00e7evirm\u0259 kimi tan\u0131nan i\u015fi diskret v\u0259 r\u0259q\u0259mli idar\u0259etm\u0259, informasiya v\u0259 kommunikasiya sisteml\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoymu\u015f elmi n\u0259z\u0259riyy\u0259dir. Onun m\u0259\u015fhur v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r f\u0259zas\u0131, dinamik sisteml\u0259rin idar\u0259 olunma v\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunma n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri m\u00fcasir idar\u0259etm\u0259 elminin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir. AB\u015e-\u0131n Milli Kosmik T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zi (NASA) bu n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r \u0259sas\u0131nda idar\u0259etm\u0259 sisteml\u0259rini t\u0259dqiq edir, layih\u0259l\u0259ndirir v\u0259 t\u0259tbiq edir.<br \/>\nBel\u0259likl\u0259, bu n\u0259z\u0259riyy\u0259 riyaziyyat\u0131n, kibernetikan\u0131n, informatika v\u0259 hesablama texnologiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 tarixind\u0259 yeni bir d\u00f6vr a\u00e7m\u0131\u015fd\u0131r.<br \/>\nBu n\u0259z\u0259riyy\u0259 b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada elm\u0259, texnika v\u0259 texnologiyaya geni\u015f n\u00fcfuz etmi\u015fdir. Getdikc\u0259 h\u0259min n\u0259z\u0259riyy\u0259nin \u0259m\u0259li g\u00fcc\u00fc onun m\u00fcc\u0259rr\u0259d mahiyy\u0259tini \u00fcst\u0259l\u0259mi\u015fdir. L\u00fctfi Zad\u0259 d\u00fcnyada \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 \u0259n \u00e7ox istinad edil\u0259n aliml\u0259rd\u0259n say\u0131l\u0131r. T\u0259kc\u0259 1990-2000-ci ill\u0259rd\u0259 onun \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 36000-d\u0259n \u00e7ox istinad edilmi\u015fdir.<br \/>\nH\u0259m\u00e7inin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Berkli \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 \u00f6z ad\u0131na olan &#8220;\u0130nstitute Zadeh-Z\u0130FT&#8221; \u0130nformasiya Texnologiyalar\u0131 \u0130nstitutuna r\u0259hb\u0259rlik edirdi. L\u00fctfi Zad\u0259 alman alimi Maks Plankdan sonra d\u00fcnyada ikinci alimdir ki, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda h\u0259m \u00f6z\u00fcn\u00fcn, h\u0259m d\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259sinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yan elmi m\u0259rk\u0259z m\u00f6vcud idi.<\/p>\n<p>L\u00fctfi Zad\u0259 2017-ci il sentyabr\u0131n 6-da AB\u015e-\u0131n Kaliforniya \u015ftat\u0131nda 96 ya\u015f\u0131nda v\u0259fat edib. D\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli alim Bak\u0131da F\u0259xri Xiyabanda torpa\u011fa tap\u015f\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u00a9 B\u00fct\u00fcn h\u00fcquqlar qorunur. X\u0259b\u0259rl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 ed\u0259rk\u0259n www.imm.az sayt\u0131na istinad z\u0259ruridir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00fctfi Zad\u0259 kimi tan\u0131d\u0131\u011f\u0131m\u0131z az\u0259rbaycanl\u0131 alimin \u0259sl ad\u0131 L\u00fctf\u0259li R\u0259him o\u011flu \u018fl\u0259sg\u0259rzad\u0259dir. O, 1921-ci il fevral\u0131n 4-d\u0259 Bak\u0131n\u0131n Novxan\u0131 k\u0259ndind\u0259 anadan olub. O, ilk t\u0259hsilini Bak\u0131dak\u0131 16 n\u00f6mr\u0259li m\u0259kt\u0259bd\u0259 al\u0131b. 10 ya\u015f\u0131nda ik\u0259n ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Tehrana k\u00f6\u00e7\u00fcb. 10 ya\u015fl\u0131 L\u00fctfi o vaxt rusdilli m\u0259kt\u0259bin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sinfini bitirmi\u015fdi. O, Tehranda t\u0259hsilini amerikal\u0131lar\u0131n Albors missioner m\u0259kt\u0259bind\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":43032,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43030"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43030"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43030\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43034,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43030\/revisions\/43034"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media\/43032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43030"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43030"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43030"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}