{"id":43168,"date":"2023-02-08T16:26:18","date_gmt":"2023-02-08T12:26:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=43168"},"modified":"2023-02-08T16:26:18","modified_gmt":"2023-02-08T12:26:18","slug":"t%c9%99bii-f%c9%99lak%c9%99tl%c9%99r-ayin-yer%c9%99-yaxin-zamani-olur-super-ay-sirri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/02\/08\/t%c9%99bii-f%c9%99lak%c9%99tl%c9%99r-ayin-yer%c9%99-yaxin-zamani-olur-super-ay-sirri\/","title":{"rendered":"T\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r ay\u0131n yer\u0259 yax\u0131n zaman\u0131 olur\u00a0\u201cSuper Ay\u201d sirri"},"content":{"rendered":"<p>Planetl\u0259 Ay\u0131n t\u0259bii obyekti aras\u0131nda m\u0259saf\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq d\u0259yi\u015fir \u2013 ya art\u0131r, ya azal\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 gah perigeyd\u0259 (Ay Yer k\u00fcr\u0259sin\u0259 356,400 kilometr m\u0259saf\u0259d\u0259 olur), gah apogeyd\u0259 (405,696 kilmetr m\u0259saf\u0259d\u0259 olur) olur. B\u00fct\u00f6v Ay\u0131n Yer\u0259 q\u0259d\u0259r olan m\u0259saf\u0259si 362.000 kilometrd\u0259n az oldu\u011fu an\u0131 astroloqlar \u201cSuper Ay\u201d adland\u0131r\u0131r, 400.000 kilometrd\u0259n uzaqda olanda is\u0259 \u201cMikro Ay\u201d deyilir. \u201cSuper Ay\u201d\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u0259n diski \u201cMikro Ay\u201d\u0131n diskind\u0259n 14 faiz b\u00f6y\u00fck v\u0259 30 faiz daha parlaq olur.<\/p>\n<p>5 fevral 2023-c\u00fc ild\u0259 \u201cSuper Ay\u201d Yer\u0259 yax\u0131n m\u0259saf\u0259d\u0259 idi. Ay Yer k\u00fcr\u0259sin\u0259 yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131 vaxtlarda t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259rin \u2013 z\u0259lz\u0259l\u0259, vulkan, sunami v\u0259 s. \u2013 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 fikri q\u0259bul edilir. Bu, \u0259ks halda, y\u0259ni Yerd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131\u011f\u0131 vaxt da ya\u015fana bil\u0259r. Seysmoloqlar bunu bel\u0259 izah edir: Yerin yuxar\u0131 hiss\u0259si b\u00f6y\u00fck v\u0259 ki\u00e7ik litosfer t\u0259q\u0259b\u0259sind\u0259n formala\u015fan heterojendir. Yer qab\u0131\u011f\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n bu \u0259sas bloklar \u00fcz\u0259rind\u0259 olan h\u0259r \u015feyl\u0259 birlikd\u0259 daim h\u0259r\u0259k\u0259t edir. Ay yax\u0131nla\u015fanda Yer\u0259 daha g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259sir edir, deformasiya v\u0259 g\u0259rginlk prosesl\u0259rini \u015fidd\u0259tl\u0259ndirir.<br \/>\nT\u00fcrkiy\u0259d\u0259ki z\u0259lz\u0259l\u0259nin \u0259sas m\u0259nb\u0259yi \u015e\u0259rqi Anadolu q\u0131r\u0131lma x\u0259ttidir, lakin he\u00e7 kim bu q\u0259d\u0259r da\u011f\u0131nt\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6zl\u0259mirdi. Burada \u201cSuper Ay\u201d\u0131n t\u0259siri istisna deyil. Satistikaya g\u00f6r\u0259, Ay Yer\u0259 yax\u0131nla\u015fanda b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259ti iki h\u0259ft\u0259 \u0259rzind\u0259 &#8211; \u201cSuper\u201d olmam\u0131\u015fdan (\u0259n yax\u0131n oldu\u011fu m\u0259saf\u0259) bir h\u0259ft\u0259 \u0259vv\u0259l v\u0259 bir h\u0259ft\u0259 sonra \u2013 g\u0259rgin v\u0259 m\u00fc\u0259mmal\u0131 v\u0259ziyy\u0259td\u0259 saxlay\u0131r. Bunun n\u00fcmun\u0259l\u0259ri d\u0259 var.<\/p>\n<p>&#8211; 2004-c\u00fc d\u0259 C\u0259nub-\u015e\u0259rqi Asiyada ba\u015f vermi\u015f z\u0259lz\u0259l\u0259, ard\u0131nca d\u0259h\u015f\u0259tli sunami \u201cSuper Ay\u201d g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015fd\u0259n \u0259vv\u0259l olub;<br \/>\n&#8211; 2011-ci ild\u0259 Yaponiyada Fukusima AES-in z\u0259r\u0259r g\u00f6rm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olan z\u0259lz\u0259l\u0259 \u201cSuper Ay\u201d\u0131n s\u0259mada g\u00f6r\u00fcnm\u0259si il\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb;<br \/>\nT\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ba\u015f ver\u0259n z\u0259lz\u0259l\u0259, daha do\u011frusu, bu q\u0259d\u0259r d\u0259h\u015f\u0259tli olmas\u0131n\u0131n sirri \u201cSuper Ay\u201dla ba\u011fl\u0131 ola bil\u0259r. Ara\u015fd\u0131rmalara g\u00f6r\u0259, bu z\u0259lz\u0259l\u0259 Ay\u0131n \u201cSuper\u201d olmas\u0131ndan sonra Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259n uzaql\u015fma vaxt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p><em>publika.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Planetl\u0259 Ay\u0131n t\u0259bii obyekti aras\u0131nda m\u0259saf\u0259 m\u00fct\u0259madi olaraq d\u0259yi\u015fir \u2013 ya art\u0131r, ya azal\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 gah perigeyd\u0259 (Ay Yer k\u00fcr\u0259sin\u0259 356,400 kilometr m\u0259saf\u0259d\u0259 olur), gah apogeyd\u0259 (405,696 kilmetr m\u0259saf\u0259d\u0259 olur) olur. B\u00fct\u00f6v Ay\u0131n Yer\u0259 q\u0259d\u0259r olan m\u0259saf\u0259si 362.000 kilometrd\u0259n az oldu\u011fu an\u0131 astroloqlar \u201cSuper Ay\u201d adland\u0131r\u0131r, 400.000 kilometrd\u0259n uzaqda olanda is\u0259 \u201cMikro Ay\u201d deyilir. \u201cSuper [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43168"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=43168"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43168\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":43170,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/43168\/revisions\/43170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=43168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=43168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=43168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}