{"id":44208,"date":"2023-05-05T11:11:21","date_gmt":"2023-05-05T07:11:21","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=44208"},"modified":"2023-05-05T11:11:22","modified_gmt":"2023-05-05T07:11:22","slug":"b%c9%99s%c9%99riyy%c9%99tin-t%c9%99kamulu-prosesl%c9%99ri-v%c9%99-ya-dunya-duz%c9%99nini-d%c9%99yisdir%c9%99n-hadis%c9%99l%c9%99r-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/05\/05\/b%c9%99s%c9%99riyy%c9%99tin-t%c9%99kamulu-prosesl%c9%99ri-v%c9%99-ya-dunya-duz%c9%99nini-d%c9%99yisdir%c9%99n-hadis%c9%99l%c9%99r-2\/","title":{"rendered":"B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin t\u0259kam\u00fcl\u00fc prosesl\u0259ri v\u0259 ya d\u00fcnya d\u00fcz\u0259nini d\u0259yi\u015fdir\u0259n hadis\u0259l\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yaran\u0131\u015f\u0131ndan b\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259r vaxt ke\u00e7s\u0259 d\u0259, tarix\u0259n ba\u015f ver\u0259n b\u0259zi hadis\u0259l\u0259r \u00f6z t\u0259sirini itirm\u0259yib v\u0259\u00a0 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin formala\u015fmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131b. T\u0259kc\u0259 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fmayan sad\u0259d\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b\u0259, ibtidaid\u0259n aliy\u0259 inki\u015faf yolu ke\u00e7\u0259n bu prosesl\u0259r h\u0259m d\u0259 ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259rli miras qoyub. M\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda ortaya \u00e7\u0131xan m\u00fcharib\u0259l\u0259r, ixtiralar kimi, b\u0259zi m\u00fch\u00fcm olaylar k\u0259p\u0259n\u0259k effekti yaradaraq b\u00fct\u00fcnl\u00fckd\u0259 tarixin gedi\u015fat\u0131na t\u0259sir etm\u0259kl\u0259 d\u00fcnyan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yini d\u0259yi\u015fdirib. T\u0259k\u0259rin, yaz\u0131n\u0131n ixtiras\u0131ndan s\u0259naye inqilab\u0131na, D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259n insan\u0131n Aya ilk\u00a0 ayaq basmas\u0131na v\u0259 bu g\u00fcn robototexnikadan tutmu\u015f dron, \u00e7ip, a\u011f\u0131ll\u0131 cihazlar\u0131n inki\u015faf\u0131na q\u0259d\u0259r bir s\u0131ra texnologiyalar\u0131n istehsal\u0131 il\u0259 \u0259l \u0259m\u0259yinin getdikc\u0259 s\u0131radan \u00e7\u0131xmas\u0131 h\u0259m bug\u00fcnk\u00fc d\u00fcnyan\u0131n nizam\u0131na, h\u0259m d\u0259 h\u0259yat t\u0259rzimiz\u0259\u00a0 b\u00f6y\u00fck t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib. B\u0259lk\u0259 d\u0259 bu hadis\u0259l\u0259rin \u00e7oxu ya\u015fanmasayd\u0131, d\u00fcnya indikind\u0259n daha f\u0259rqli olard\u0131. H\u0259yat\u0131m\u0131za v\u0259 sivilizasiyaya\u00a0 t\u0259sir ed\u0259n t\u0259sad\u00fcfd\u0259nmi, yoxsa z\u0259rur\u0259td\u0259n do\u011fan bu hadis\u0259l\u0259rl\u0259 planetimizd\u0259 ya\u015fam\u0131n haradan-haraya g\u0259lm\u0259sin\u0259 n\u0259z\u0259r salmaqla tarix\u0259\u00a0 ekskurs\u00a0 ed\u0259k&#8230;<\/p>\n<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olmaqla tarixin gedi\u015fat\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rd\u0259n olan &#8220;\u0130lk mikrosxemin ixtiras\u0131&#8221;n\u0131 oxuculara t\u0259qdim edirik.<\/p>\n<p><strong>\u0130lk mikrosxemin ixtiras\u0131<\/strong><\/p>\n<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin t\u0259kam\u00fcl\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olmaqla tarixin gedi\u015fat\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259n \u0259n m\u00fch\u00fcm hadis\u0259l\u0259rd\u0259n biri d\u0259 1958-ci ild\u0259 Cek Kilbi v\u0259 Robert Noys t\u0259r\u0259find\u0259n ilk mikrosxemin ixtira edilm\u0259sidir. XX \u0259srin \u0259n b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n biri hesab edil\u0259n bu ixtira komp\u00fcter texnologiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131na t\u0259kan vermi\u015fdir. M\u0259hz bu ixtira say\u0259sind\u0259 komp\u00fcter texnologiyas\u0131 b\u00f6y\u00fck s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etmi\u015f, h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyam\u0131z\u0131 komp\u00fctersiz t\u0259s\u0259vv\u00fcr etm\u0259k dem\u0259k olar ki, m\u00fcmk\u00fcn deyil. \u018fqli f\u0259aliyy\u0259tin, iqtisadiyyat\u0131n el\u0259 bir sah\u0259si yoxdur ki, orada komp\u00fcter texnologiyas\u0131 t\u0259tbiq edilm\u0259sin.\u00a0 Komp\u00fcterl\u0259rin yaranmas\u0131ndan xeyli zaman ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 onlar \u00e7ox b\u00f6y\u00fck s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etmi\u015fdir. Bu inki\u015faf yolu komp\u00fcterl\u0259rin istehsal\u0131nda, h\u0259cmind\u0259 v\u0259 funksionall\u0131\u011f\u0131nda\u00a0 a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259\u00a0 \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verir. G\u0259lin, d\u00fcnyan\u0131n d\u00fcz\u0259nini d\u0259yi\u015fdir\u0259n v\u0259 bug\u00fcnk\u00fc h\u0259yat\u0131m\u0131z\u0131 asanla\u015fd\u0131ran komp\u00fcter texnologiyas\u0131n\u0131n tarixin\u0259 q\u0131sa da olsa ekskurs ed\u0259k&#8230;<\/p>\n<p>\u0130lk komp\u00fcterl\u0259r b\u00f6y\u00fck h\u0259cmli v\u0259 y\u00fcks\u0259k d\u0259qiqlik t\u0259l\u0259b ed\u0259n hesablamalar aparmaq, hesablama prosesl\u0259rini avtomatla\u015fd\u0131rmaq z\u0259rur\u0259tind\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Komp\u00fcterl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131ndan xeyli zaman ke\u00e7m\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bu m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 onlar\u0131n istehsal\u0131 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck k\u0259miyy\u0259t v\u0259 keyfiyy\u0259t d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 m\u0259ruz qalm\u0131\u015fd\u0131r. Komp\u00fcterl\u0259r b\u00f6y\u00fck h\u0259cmli, xidm\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxsayl\u0131 y\u00fcks\u0259kixtisasl\u0131 i\u015f\u00e7i hey\u0259ti t\u0259l\u0259b ed\u0259n v\u0259 yaln\u0131z hesablama \u0259m\u0259liyyat\u0131 aparma\u011fa qadir olan, istehsal\u0131 v\u0259 istismar\u0131 b\u00f6y\u00fck x\u0259rc t\u0259l\u0259b ed\u0259n lampal\u0131 n\u0259h\u0259ngl\u0259rd\u0259n ki\u00e7ik \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc, k\u00fctl\u0259vi istehsal edil\u0259n, maya d\u0259y\u0259ri az, insan f\u0259aliyy\u0259tinin b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rin\u0259 n\u00fcfuz etmi\u015f bir \u0259m\u0259k al\u0259tin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Komp\u00fcterl\u0259rin \u0259sas i\u015f prinsipl\u0259ri XX \u0259srin 1940-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 Amerika aliml\u0259ri Con Fon Neyman, Q.Qoldsteyn v\u0259 A.Beris t\u0259r\u0259find\u0259n verilmi\u015fdir. H\u0259min prinsipl\u0259r 1946-c\u0131 ild\u0259 AB\u015e-\u0131n Pensilvaniya \u015ftat\u0131nda Con Mokli va Presper Ekkertin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda ENIAC adl\u0131 universal komp\u00fcterin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir. M\u0259hz h\u0259min tarix komp\u00fcterl\u0259rin yaranma tarixi hesab olunur. Lakin qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, b\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 ilk komp\u00fcterin 1943-c\u00fc ild\u0259 m\u0259\u015fhur alim Allan Turingin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda B\u00f6y\u00fck Britaniyada yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 v\u0259 \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sind\u0259 alman m\u0259xfi m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n &#8220;oxunmas\u0131&#8221; \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259n &#8220;Collos&#8221; komp\u00fcterinin olmas\u0131 iddia edilir. Lakin \u0259ks\u0259r aliml\u0259r &#8220;Collos&#8221; komp\u00fcterinin texniki imkanlar\u0131n\u0131n z\u0259if olmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n onu yaln\u0131z komp\u00fcter yarad\u0131lmas\u0131nda at\u0131lan \u00f6n\u0259mli add\u0131mlardan biri hesab ed\u0259r\u0259k &#8220;komp\u00fcter eras\u0131&#8221;n\u0131n m\u0259hz ENIAC komp\u00fcteril\u0259 ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 q\u0259bul edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Komp\u00fcter texnologiyas\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 s\u00fcr\u0259tli t\u0259kam\u00fcl yolu ke\u00e7mi\u015f v\u0259 bu g\u00fcn d\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fm\u0259kd\u0259 davam edir. Komp\u00fcterl\u0259rin t\u0259kam\u00fcl\u00fc be\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259 il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur:<\/p>\n<p>I n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259rin istehsal m\u0259rh\u0259l\u0259si ENIAC komp\u00fcterinin yarad\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u015flay\u0131r v\u0259 1946-1958-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. Birinci n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259rin element bazas\u0131 \u00e7oxsayl\u0131 elektron lampalar idi. Onlardan elmi-texniki m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunurdu. H\u0259dd\u0259n art\u0131q baha oldu\u011fundan \u0259sas\u0259n h\u0259rbi-s\u0259naye kompleksind\u0259 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131nda istifad\u0259 edilirdi. Bu komp\u00fcterl\u0259r b\u00f6y\u00fck h\u0259cm\u0259 v\u0259 k\u00fctl\u0259y\u0259 malik idi. Elektron lampalar b\u00f6y\u00fck h\u0259cmli elektrik enerjisi s\u0259rf edir v\u0259 tez q\u0131z\u0131rd\u0131. H\u0259m\u00e7inin elektron lampalar\u0131n istismar m\u00fcdd\u0259ti q\u0131sa oldu\u011fundan komp\u00fcterl\u0259r texniki c\u0259h\u0259td\u0259n d\u0259 etibarl\u0131 deyildi. Komp\u00fcterl\u0259rin operativ yadda\u015f\u0131 da z\u0259if idi.\u00a0 \u0130lk vaxtlar operativ yadda\u015f qur\u011fusu olaraq civ\u0259 doldurulmu\u015f ki\u00e7ik diametrli borulardan, sonra is\u0259 ferromaqnitl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p>Birinci n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn proqramlar konkret komp\u00fcter \u00fc\u00e7\u00fcn unikal olan &#8220;ma\u015f\u0131n dilind\u0259&#8221; t\u0259rtib edilirdi. Bu proqramlar h\u0259dd\u0259n art\u0131q m\u00fcr\u0259kk\u0259b olub, onlar\u0131 yazmaq \u00fc\u00e7\u00fcn proqramla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131dan komp\u00fcterin arxitekturas\u0131n\u0131 d\u0259qiq bilm\u0259yi t\u0259l\u0259b edirdi. Proqram\u0131n daxil olunmas\u0131 v\u0259 yerin\u0259 yetirilm\u0259si idar\u0259etm\u0259 blokunun a\u00e7arlar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilirdi.<\/p>\n<p>II n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259rin istehsal m\u0259rh\u0259l\u0259si is\u0259 1955-1967-ci ill\u0259ri \u0259hat\u0259 edir. Bu n\u0259sl\u0259 aid olan komp\u00fcterl\u0259rin element bazas\u0131 \u0259sas\u0259n yar\u0131mke\u00e7iricil\u0259rd\u0259n ibar\u0259t komp\u00fcterl\u0259rdir. Bu komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 elektron lampalar\u0131 Bell Laboratories (AB\u015e) firmas\u0131nda Nobel m\u00fckafat\u0131 laureatlar\u0131 Uilyam \u015eokli, Uolter Bratteyn v\u0259 Con Bardin t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f tranzistorlar \u0259v\u0259z etdi. Tranzistorlar ki\u00e7ik \u00f6l\u00e7\u00fcy\u0259 malik olub, daha davaml\u0131, elektrik enerjisin\u0259 az t\u0259l\u0259bkar idi v\u0259 t\u0259qrib\u0259n 40 \u0259d\u0259d elektron lampan\u0131 \u0259v\u0259z ed\u0259 bilirdi. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 komp\u00fcterl\u0259rin h\u0259cmi v\u0259 k\u00fctl\u0259si d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 ki\u00e7ildi, elektrik enerjisin\u0259 t\u0259l\u0259bat azald\u0131, maya v\u0259 istismar d\u0259y\u0259ri ucuzla\u015fd\u0131. Eyni zamanda m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131, funksional imkanlar\u0131, etibarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 y\u00fcks\u0259ldi.\u00a0 Daha sonralar is\u0259 ikinci n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi sistem proqram t\u0259minat\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n informasiyan\u0131n paket emal\u0131 sisteml\u0259ri, sonralar \u0259m\u0259liyyat sisteml\u0259ri yarad\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Komp\u00fcterl\u0259rin ucuzla\u015fmas\u0131 v\u0259 proqram t\u0259minat\u0131n\u0131n inki\u015faf\u0131 onlar\u0131n t\u0259tbiq sah\u0259sini xeyli geni\u015fl\u0259ndirdi. Komp\u00fcterl\u0259r art\u0131q elmi-texniki hesablamalar aparmaqla yana\u015f\u0131, maliyy\u0259-iqtisadi, istehsal-texnoloji prosesl\u0259rin avtomatla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259tbiq edilm\u0259y\u0259 ba\u015fland\u0131. Art\u0131q onlardan daha \u00e7ox biznes m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259, t\u0259hsil v\u0259 layih\u0259l\u0259ndirm\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259 geni\u015f istifad\u0259 olundu.<\/p>\n<p>III n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259rin istehsal\u0131 is\u0259 1975-ci ill\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r olan d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 edir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259rin element bazalar\u0131n\u0131 inteqral sxeml\u0259r v\u0259 ya mikrosxeml\u0259r t\u0259\u015fkil edir. \u0130lk mikrosxeml\u0259r 1958-ci ild\u0259 Cek Kilbi v\u0259 Robert Noys t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Mikrosxeml\u0259r t\u0259qrib\u0259n 10 kvadratmillimetr \u00f6l\u00e7\u00fcy\u0259 malik olub, on min tranzistoru \u0259v\u0259z etm\u0259y\u0259 qadirdir. Bu is\u0259 komp\u00fcterl\u0259rin s\u00fcr\u0259tl\u0259 miniat\u00fcrl\u0259\u015fm\u0259sini v\u0259 ucuzla\u015fmas\u0131n\u0131 t\u0259min etdi. Bununla yana\u015f\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259rin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 y\u00fcks\u0259ldi. Art\u0131q komp\u00fcterl\u0259rd\u0259 100 kilobaytlarla \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259n operativ yadda\u015flar t\u0259tbiq olunurdu, onlar saniy\u0259d\u0259 10 milyon \u0259m\u0259liyyat yerin\u0259 yetir\u0259 bilirdi. Miniat\u00fcrl\u0259\u015fm\u0259 il\u0259 paralel olaraq komp\u00fcterl\u0259rin arxitekturas\u0131nda k\u00f6kl\u00fc d\u0259yi\u015fiklik ba\u015f verdi. Xarici yadda\u015f qur\u011fusu olaraq maqnit diskl\u0259rind\u0259n diski oxuyan qur\u011fulardan- diskovodlardan istifad\u0259 edildi. Bir s\u0131ra x\u00fcsusi t\u0259yinatl\u0131 komp\u00fcterl\u0259r, m\u0259s\u0259l\u0259n, kosmik raketl\u0259rd\u0259, aviasiyada v\u0259 g\u0259mil\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n bortkomp\u00fcterl\u0259r meydana g\u0259ldi. Bununla yana\u015f\u0131, az t\u0259qrib\u0259n 4 kilovat enerji s\u0259rf ed\u0259n minikomp\u00fcterl\u0259rin istehsal\u0131na ba\u015fland\u0131.<\/p>\n<p>IV n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259rin istehsal\u00a0 m\u0259rh\u0259l\u0259si b\u00f6y\u00fck inteqral sxeml\u0259rin komp\u00fcter istehsal\u0131nda t\u0259tbiqi il\u0259 1974-1976-c\u0131 ild\u0259n ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. B\u00f6y\u00fck inteqral sxeml\u0259r bir kristal \u00fcz\u0259rind\u0259 minl\u0259rl\u0259 tranzistor v\u0259 dig\u0259r elektron komponentl\u0259ri birl\u0259\u015fdirm\u0259yi t\u0259min etdi. Bunun n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259vv\u0259ll\u0259r ayr\u0131-ayr\u0131 elementl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan komp\u00fcterin funksional qur\u011fular\u0131n\u0131 b\u00f6y\u00fck inteqral sxeml\u0259r \u0259v\u0259z etdi. M\u0259s\u0259l\u0259n, b\u00f6y\u00fck inteqral sxeml\u0259rd\u0259n ibar\u0259t olan mikroprosessorlar, xarici qur\u011fu kontrollerl\u0259ri, operativ yadda\u015f v\u0259 dig\u0259r qur\u011fular yarad\u0131ld\u0131. Bununla da komp\u00fcterl\u0259rin m\u0259hsuldarl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 etibarl\u0131\u011f\u0131 d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 y\u00fcks\u0259ldi.<\/p>\n<p>Altair adl\u0131 ilk mikrokomp\u00fcter 1974-1975-ci ild\u0259 Intel 8080 mikroprosessoru \u0259sas\u0131nda istehsal olundu ki, bununla da insanlar ucuz, az enerji s\u0259rf ed\u0259n, istifad\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259dd\u0259n art\u0131q rahat v\u0259 \u0259laveri\u015fli olan f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259r \u0259ld\u0259 etdil\u0259r. 1981-ci ild\u0259 \u0130BM firmas\u0131 f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rin k\u00fctl\u0259vi istehsal\u0131na ba\u015flad\u0131 v\u0259 mikroprosessorlar istehsal ed\u0259n Intel firmas\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q ed\u0259r\u0259k f\u0259rdi komp\u00fcterl\u0259rin \u0259sas istehsal\u00e7\u0131s\u0131na \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>V n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131 is\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fc \u0259hat\u0259 edir v\u0259 m\u0259qs\u0259d yeni v\u0259 \u0259n yeni elektron texnologiyalara \u0259saslanan m\u00fcasir v\u0259 g\u0259l\u0259c\u0259yin komp\u00fcterl\u0259rinin istehsal\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etm\u0259kdir. V n\u0259sil komp\u00fcterl\u0259r \u00e7ox y\u00fcks\u0259k m\u0259hsuldarl\u0131\u011fa v\u0259 etibarl\u0131l\u0131\u011fa malik olmaqla, keyfiyy\u0259tc\u0259 yeni funksional t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 &#8211; s\u00fcni intellekt sisteml\u0259rinin t\u0259\u015fkilin\u0259, \u0259n yeni proqram vasit\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 prosesini sad\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 v\u0259 s. imkan verm\u0259lidir. Haz\u0131rda neyron, qeyri-s\u0259lis m\u0259ntiq &#8211; Fuzzu n\u0259z\u0259riyy\u0259sin\u0259 \u0259saslanan yeni texnologiyalar\u0131 v\u0259 nano texnologiyalar\u0131 t\u0259tbiq etm\u0259kl\u0259 bio v\u0259 optik neyrokomp\u00fcterl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn komp\u00fcter texnologiyas\u0131ndak\u0131 son inki\u015faf tamamil\u0259 heyr\u0259tamiz g\u00f6r\u00fcn\u00fcr &#8211; biz\u0259 elektron komp\u00fcteri insan beyni il\u0259 birl\u0259\u015fdirm\u0259yi t\u0259klif edirl\u0259r! Komp\u00fcterin bu c\u00fcr kiborqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 insan beynind\u0259ki x\u00fcsusi neyron implantlar\u0131na elektrodlarla bir n\u00f6v polimer tor yap\u0131\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, komp\u00fcter g\u00fccl\u00fc v\u0259 y\u0131\u011fcam formaya d\u00fc\u015f\u0259n\u0259d\u0259k uzun bir yol ke\u00e7mi\u015fdir. Lakin onun inki\u015faf\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 davam edir. Bir g\u00fcn\u00a0 bu cihaz\u0131n tan\u0131nmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 yenil\u0259n\u0259r\u0259k h\u0259r birimizin h\u0259yat\u0131n\u0131 k\u00f6k\u00fcnd\u0259n d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259c\u0259yi d\u0259 istisna deyil.<\/p>\n<p><em>respublika-news.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nsanl\u0131\u011f\u0131n yaran\u0131\u015f\u0131ndan b\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259r vaxt ke\u00e7s\u0259 d\u0259, tarix\u0259n ba\u015f ver\u0259n b\u0259zi hadis\u0259l\u0259r \u00f6z t\u0259sirini itirm\u0259yib v\u0259\u00a0 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin formala\u015fmas\u0131nda b\u00f6y\u00fck rol oynay\u0131b. T\u0259kc\u0259 ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vrl\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fmayan sad\u0259d\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b\u0259, ibtidaid\u0259n aliy\u0259 inki\u015faf yolu ke\u00e7\u0259n bu prosesl\u0259r h\u0259m d\u0259 ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 d\u0259y\u0259rli miras qoyub. M\u00fc\u0259yy\u0259n \u015f\u0259rtl\u0259r alt\u0131nda ortaya \u00e7\u0131xan m\u00fcharib\u0259l\u0259r, ixtiralar kimi, b\u0259zi m\u00fch\u00fcm olaylar k\u0259p\u0259n\u0259k effekti [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44208"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44208"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44208\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44210,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44208\/revisions\/44210"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44208"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44208"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44208"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}