{"id":44495,"date":"2023-05-18T12:43:52","date_gmt":"2023-05-18T08:43:52","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=44495"},"modified":"2023-05-18T12:47:49","modified_gmt":"2023-05-18T08:47:49","slug":"elmi-texniki-yenilikl%c9%99r-6","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/05\/18\/elmi-texniki-yenilikl%c9%99r-6\/","title":{"rendered":"Elmi-texniki yenilikl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><strong>Qeyri-adi\u00a0ixtira<\/strong><\/p>\n<p>Son d\u00f6vrl\u0259r texnologiyan\u0131n inki\u015faf\u0131 say\u0259sind\u0259 qeyriadi ixtiralar\u0131n \u015fahidi oluruq. Bu d\u0259f\u0259 d\u0259 elm adamlar\u0131 h\u0259r k\u0259si t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndir\u0259c\u0259k yeni bir ixtiraya imza at\u0131blar. Bel\u0259 ki, amerikal\u0131 aliml\u0259r dil vasit\u0259sil\u0259 idar\u0259 olunan komp\u00fcter si\u00e7an\u0131 ixtira edibl\u0259r. Haz\u0131rda m\u00f6vcud olan, \u0259n\u0259n\u0259vi cihazlardan f\u0259rql\u0259n\u0259n bu cihaz h\u0259r\u0259k\u0259t m\u0259hdudiyy\u0259tli\u00a0 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>M\u0259hsul x\u00fcsusil\u0259 iflic n\u0259tic\u0259sind\u0259 telefon v\u0259 komp\u00fcter kimi cihazlar\u0131 \u0259ll\u0259ri il\u0259 idar\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259n insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131rlan\u0131b. Dil h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri il\u0259 idar\u0259 olunan &#8220;Mouthpad&#8221; adl\u0131 cihaz a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011funa yerl\u0259\u015fdirilir v\u0259 h\u0259r hans\u0131 bir proqram qura\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na ehti-yac olmadan Bluetooth vasit\u0259sil\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>Sa\u011flaml\u0131q bax\u0131m\u0131ndan da he\u00e7 bir risk da\u015f\u0131mayan\u00a0\u00a0cihaz stomatoloji m\u0259hsullar\u0131n istehsal\u0131nda istifad\u0259 olunan x\u00fcsusi materiallardan haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r. Onu da qeyd ed\u0259k ki, cihaz &#8220;MacOS&#8221;, &#8220;iOS&#8221;, &#8220;Windows&#8221;, &#8220;Linux&#8221; v\u0259 &#8220;Android&#8221; \u0259m\u0259liyyat sisteml\u0259rin\u0259 uy-\u011fun \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. X\u00fcsusi qutuya yerl\u0259\u015fdiril\u0259n &#8220;Mouthpad&#8221; t\u0259xmin\u0259n 2 saata yax\u0131n \u015farj oluna bilir v\u0259 5 saata q\u0259d\u0259r istifad\u0259 imkan\u0131na malikdir.<\/p>\n<p><strong>Karbon\u00a0qaz\u0131ndan\u00a0qida\u00a0m\u0259hsullar\u0131\u00a0al\u0131na\u00a0bil\u0259r<\/strong><\/p>\n<p>Almaniyal\u0131 aliml\u0259r karbon (CO2) qaz\u0131n\u0131n t\u0259krar emal \u00fcsulunu tap\u0131blar. Bel\u0259 ki, elm adamlar\u0131 s\u00f6z\u00fcged\u0259n qazdan qida z\u00fclal\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259klif edibl\u0259r. Aliml\u0259rin fik-rinc\u0259, bu \u00fcsulla g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 insanlar\u0131 qida m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 t\u0259min etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 heyvanlar\u0131n\u0131n yeml\u0259rind\u0259 v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 insanlar\u0131n qidalar\u0131nda istifad\u0259 edil\u0259n s\u00fcni z\u00fclal\u0131n istehsal\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259zi amin tur\u015fular\u0131na ehtiyac duyulur. M\u00fcnhen Tex-niki Universitetinin aliml\u0259ri\u00a0\u00a0Lalanin adl\u0131 amin tur\u015fusunu sintez etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn biokim-y\u0259vi reaksiya fikirl\u0259\u015fibl\u0259r. Onlar, h\u0259m\u00e7inin dig\u0259r amin tur\u015fular\u0131n\u0131n da sintezi \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f kimy\u0259vi reaksiyalar formala\u015fd\u0131rma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259yirl\u0259r.<\/p>\n<p>Lalanin adl\u0131 amin tur\u015fusunun sintezi \u00fc\u00e7\u00fcn olan biokimy\u0259vi reaksiyan\u0131n \u0259sas\u0131nda metanol dayan\u0131r. Lakin s\u00f6hb\u0259t, adi metanoldan getmir.<\/p>\n<p>Bu c\u00fcr biokimy\u0259vi reaksiyada b\u0259rpaedil\u0259n enerji m\u0259nb\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 CO2-d\u0259n \u0259ld\u0259 edilmi\u015f &#8220;ya\u015f\u0131l&#8221; metanol istifad\u0259 edilir.<\/p>\n<p>M\u0259lumatda qeyd edilib ki, amin tur\u015fular\u0131n\u0131n v\u0259 z\u00fclallar\u0131n sintetik \u015f\u0259kild\u0259 istehsal prosesl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 b\u0259rpaedil\u0259n enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 zaman\u0131 \u0259traf m\u00fchit\u0259 he\u00e7 bir z\u0259r\u0259r yetirilmir. Aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259klif olunan bu \u00fcsul Yer k\u00fcr\u0259sinin \u00e7oxal-maqda olan \u0259halisinin\u00a0\u00a0qida m\u0259hsullar\u0131na olan\u00a0\u00a0t\u0259l\u0259bat\u0131n\u0131 aradan qald\u0131rma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>X\u0259r\u00e7\u0259ng\u00a0x\u0259st\u0259liyi\u00a0s\u00fcni\u00a0intellektl\u0259\u00a0a\u015fkarlanacaq<\/strong><\/p>\n<p>Kral Marsden Fondu, London X\u0259r\u00e7\u0259ng T\u0259dqiqatlar\u0131 \u0130nstitutu v\u0259 London \u0130mperial Kollecinin aliml\u0259ri x\u0259r\u00e7\u0259ngin d\u0259qiq diaqnozunu qoya bil\u0259n s\u00fcni intellekt modeli haz\u0131rlay\u0131blar.<\/p>\n<p>X\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259liyi\u00a0\u00a0b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada \u00f6l\u00fcm\u00fcn \u0259n \u00e7ox g\u00f6r\u00fcl\u0259n s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biridir. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, h\u0259r il\u00a0\u00a0d\u00fcnya \u00fczr\u0259 t\u0259xmi-n\u0259n 10 milyona yax\u0131n insan bu x\u0259st\u0259lik \u00fcz\u00fcnd\u0259n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirir. Lakin erk\u0259n diaqnoz v\u0259 vaxt\u0131nda m\u00fcalic\u0259 il\u0259 x\u0259st\u0259liyin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130ngilt\u0259r\u0259li aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanm\u0131\u015f s\u00fcni intellekt sistemi komp\u00fcter tomoqrafiyas\u0131 (KT) \u0259sas\u0131nda a\u015fkar edil\u0259n \u015fi\u015fl\u0259rin x\u0259r\u00e7\u0259ng olubolmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bilir. Elm adamlar\u0131 x\u0259r\u00e7\u0259ng \u015fi\u015fl\u0259rini a\u015fkar ed\u0259n alqoritmin yaz\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 500\u0259 yax\u0131n x\u0259st\u0259nin g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 edibl\u0259r.&#8221;eBioMedicine&#8221; jurnal\u0131nda d\u0259rc edil\u0259n ara\u015f-d\u0131rmaya g\u00f6r\u0259, s\u00fcni intellekt al\u0259tind\u0259ki alqoritm m\u00f6vcud \u00fcsullardan daha d\u0259qiq i\u015fl\u0259yir.<\/p>\n<p>&#8220;\u00dcmid edirik ki, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu s\u00fcni intellekt y\u00fcks\u0259k riskli x\u0259st\u0259l\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sini asanla\u015fd\u0131racaq. \u00d6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, bu da y\u00fcks\u0259k riskli x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259l\u0259rinin erk\u0259n a\u015fkarlanmas\u0131 hesab\u0131na x\u0259st\u0259liyin m\u00fcalic\u0259sind\u0259 daha b\u00f6y\u00fck nailiyy\u0259tl\u0259r \u0259ld\u0259 edilm\u0259sin\u0259 imkan ver\u0259c\u0259k&#8221;, dey\u0259 t\u0259dqiqat m\u00fc\u0259llifl\u0259rind\u0259n biri\u00a0\u00a0Benjamin Hanter qeyd edib.\u00a0\u00a0Alim, h\u0259m\u00e7inin onu da qeyd edib ki, t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r zaman\u0131 bu model x\u0259r\u00e7\u0259ng x\u0259st\u0259likl\u0259rinin erk\u0259n diaqnostikas\u0131nda y\u00fcks\u0259k effektivlik g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p>Alqoritm haz\u0131rda ilkin haz\u0131rlanma m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259dir v\u0259 onun s\u0259hiyy\u0259 sistemind\u0259 t\u0259tbiqi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lav\u0259 t\u0259dqiqatlara ehtiyac var. Lakin aliml\u0259r hesab edirl\u0259r ki, x\u0259r\u00e7\u0259ngin erk\u0259n diaqnostikas\u0131nda s\u00fcni intellektin \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri art\u0131q g\u00f6z qaba\u011f\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p><em>respublika-news.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qeyri-adi\u00a0ixtira Son d\u00f6vrl\u0259r texnologiyan\u0131n inki\u015faf\u0131 say\u0259sind\u0259 qeyriadi ixtiralar\u0131n \u015fahidi oluruq. Bu d\u0259f\u0259 d\u0259 elm adamlar\u0131 h\u0259r k\u0259si t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndir\u0259c\u0259k yeni bir ixtiraya imza at\u0131blar. Bel\u0259 ki, amerikal\u0131 aliml\u0259r dil vasit\u0259sil\u0259 idar\u0259 olunan komp\u00fcter si\u00e7an\u0131 ixtira edibl\u0259r. Haz\u0131rda m\u00f6vcud olan, \u0259n\u0259n\u0259vi cihazlardan f\u0259rql\u0259n\u0259n bu cihaz h\u0259r\u0259k\u0259t m\u0259hdudiyy\u0259tli\u00a0 insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub. M\u0259hsul x\u00fcsusil\u0259 iflic n\u0259tic\u0259sind\u0259 telefon v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44495"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44495"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44495\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44502,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44495\/revisions\/44502"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44495"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44495"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44495"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}