{"id":44615,"date":"2023-05-31T12:36:25","date_gmt":"2023-05-31T08:36:25","guid":{"rendered":"http:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=44615"},"modified":"2023-05-31T12:38:00","modified_gmt":"2023-05-31T08:38:00","slug":"dahil%c9%99ri-bir-d%c9%99-bel%c9%99-taniyaq-12","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/05\/31\/dahil%c9%99ri-bir-d%c9%99-bel%c9%99-taniyaq-12\/","title":{"rendered":"Dahil\u0259ri bir d\u0259 bel\u0259 tan\u0131yaq!"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nizami\u00a0G\u0259nc\u0259vi<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b\u0259\u015f\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259ti x\u0259zin\u0259sin\u0259 b\u0259x\u015f etdiyi b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri olan g\u00f6rk\u0259mli \u015fair v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkir Nizami G\u0259nc\u0259vi&#8230; Ad\u0131 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli klassikl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda \u0259n \u00f6nd\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n bu dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u201cX\u0259ms\u0259\u201d (be\u015flik) adlanan m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259rl\u0259ri sanki Q\u0259rbin v\u0259 \u015e\u0259rqin \u0259d\u0259biyyat ensiklopediyas\u0131d\u0131r. Onun \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar olduqca az olsa da, deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, bu dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t qad\u0131n g\u00f6z\u0259lliyinin vur\u011funu, e\u015fq \u015fairi olub. Lakin sevgid\u0259 b\u0259xti g\u0259tirm\u0259y\u0259n \u015fairin dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn h\u0259yat\u0131 a\u015fiq oldu\u011fu qad\u0131nlar\u0131n itkisini ya\u015famaqla ke\u00e7ib&#8230;<\/p>\n<p>G\u0259nc\u0259d\u0259 do\u011fuldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn G\u0259nc\u0259vi t\u0259x\u0259ll\u00fcs\u00fc il\u0259 tan\u0131nan \u015fairin \u0259sl ad\u0131 \u0130lyasd\u0131r. Nizami G\u0259nc\u0259vi h\u0259l\u0259 u\u015faq ik\u0259n atas\u0131n\u0131, sonra da anas\u0131n\u0131 itirib. Onun t\u0259rbiy\u0259 v\u0259 t\u0259hsilini day\u0131s\u0131 Xac\u0259 \u00d6m\u0259r \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcb. \u00a0B\u00f6y\u00fck \u015fair\u00a0&#8220;Leyli\u00a0v\u0259 M\u0259cnun&#8221; poemas\u0131n\u0131n m\u00fcq\u0259ddim\u0259sind\u0259 atas\u0131 il\u0259 anas\u0131n\u0131, sonra da day\u0131s\u0131n\u0131 itirm\u0259sind\u0259n k\u0259d\u0259rl\u0259 b\u0259hs edib. Nizami G\u0259nc\u0259vi day\u0131s\u0131n\u0131n himay\u0259sind\u0259 t\u0259k deyil, qarda\u015f\u0131 Qivami M\u00fct\u0259rrizi il\u0259 birlikd\u0259 ya\u015fay\u0131b. Bu g\u0259nc qarda\u015flar u\u011frad\u0131qlar\u0131 f\u0259lak\u0259t\u0259\u00a0baxmayaraq, \u00f6z zamanlar\u0131na g\u00f6r\u0259 y\u00fcks\u0259k t\u0259hsil al\u0131b, yax\u015f\u0131 yeti\u015fibl\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259ddind\u0259n ziyad\u0259 g\u00f6z\u00fctox olan \u015fair bir o q\u0259d\u0259r d\u0259 t\u0259vaz\u00f6kar insan olub. D\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u015fairl\u0259rind\u0259n f\u0259rqli olaraq o, h\u00f6kmdarlar\u0131n saray\u0131ndan uzaq duraraq sad\u0259 h\u0259yat t\u0259rzi ya\u015fay\u0131b. D\u00fcnya \u015f\u00f6hr\u0259tli \u015fair bunu bel\u0259 \u015f\u0259rh edib: &#8220;Pad\u015fah\u0131n verdiyi maa\u015fdan imtina et, bundan g\u0259l\u0259c\u0259k \u015fey b\u0259db\u0259xtlik v\u0259 avaral\u0131qdan ibar\u0259tdir. Pad\u015fahla oturub\u00a0 durmaqdan \u00e7\u0259kin, \u00e7\u00fcnki bu, pamb\u0131qla odun m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 b\u0259nz\u0259r. Od n\u0259 q\u0259d\u0259r parlaq olsa da salamatl\u0131q oddan uzaqlarda olar. P\u0259rvan\u0259 \u015fam\u0131n i\u015f\u0131\u011f\u0131na can ataraq ona yax\u0131nla\u015fd\u0131qca yanar&#8221;.<\/p>\n<p>Tarix, din, riyaziyyat, astronomiya, f\u0259ls\u0259f\u0259, h\u0259tta musiqi sah\u0259sind\u0259 d\u0259 geni\u015f biliy\u0259 malik olan Nizami s\u0259birsizlikd\u0259n uzaq\u00a0 \u0259xlaq sahibi olub. Uca Allaha inanan, pey\u011f\u0259mb\u0259r\u0259 ba\u011fl\u0131, sadiq bir m\u00fcs\u0259lman olan Nizami d\u00fcnya nem\u0259tl\u0259rind\u0259n sui-istifad\u0259, israf, b\u0259d \u0259m\u0259ll\u0259r v\u0259 h\u0259r c\u00fcr\u0259 d\u00fc\u015fk\u00fcnl\u00fckl\u0259rd\u0259n \u00f6z\u00fcn\u00fc qorumaqla b\u0259rab\u0259r, h\u0259yat\u0131 sev\u0259n biri idi.<\/p>\n<p>Evl\u0259nm\u0259\u00a0m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 is\u0259\u00a0t\u0259karvadl\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00a0t\u0259r\u0259fdar\u0131 idi \u015fair. H\u0259yat\u0131 boyu \u00fc\u00e7 d\u0259f\u0259 ail\u0259 h\u0259yat\u0131 quran Nizami bu haqda bel\u0259 deyib: \u201cS\u0259n\u0259 yara\u015fan bir arvad s\u0259n\u0259 b\u0259sdir, \u00e7ox dostu olan dostsuz qalar. \u00d6z \u00f6vlad\u0131n\u0131 kamil v\u0259 ah\u0259ngdar g\u00f6rm\u0259k ist\u0259yirs\u0259ns\u0259, \u00f6z q\u0259lbini bir ana il\u0259 bir ataya ba\u011fla&#8221;.<\/p>\n<p>\u015eairin ilk evl\u0259ndiyi qad\u0131n D\u0259rb\u0259nd hakiminin g\u00f6nd\u0259rmi\u015f oldu\u011fu q\u0131p\u00e7aq k\u0259niz olub. Bu t\u00fcrk q\u0131z\u0131n\u0131 Nizami G\u0259nc\u0259vi son d\u0259r\u0259c\u0259 \u00e7ox sevib v\u0259 onunla 32 ya\u015f\u0131 olark\u0259n ail\u0259 h\u0259yat\u0131 qurub. Can\u0131 kimi sevdiyi yegan\u0259 o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259din anas\u0131 da m\u0259hz h\u0259min t\u00fcrk g\u00f6z\u0259li olub. Q\u0131p\u00e7aq g\u00f6z\u0259li Afaq \u015fair \u201cXosrov v\u0259 \u015eirin\u201d \u0259s\u0259rini yazark\u0259n\u00a0 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib. M\u0259hz Afaqa olan m\u0259h\u0259bb\u0259ti Nizaminin yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na yeni axar g\u0259tirib. \u015eair d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131nda misilsiz g\u00f6z\u0259llik \u00f6rn\u0259yi kimi yaratd\u0131\u011f\u0131 \u015eirinin Xosrovun c\u0259naz\u0259si \u00fcst\u00fcnd\u0259 f\u0259dakarl\u0131qla can verdiyini t\u0259svir ed\u0259rk\u0259n \u00f6z qad\u0131n\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutub.<\/p>\n<p>Dahi \u015fair qad\u0131n\u0131n\u0131n v\u0259fat\u0131ndan bir q\u0259d\u0259r sonra G\u00f6vh\u0259r adl\u0131 xan\u0131mla evl\u0259nir. Lakin bu qad\u0131n is\u0259 \u015fair\u0259 qar\u015f\u0131 edil\u0259n sui-q\u0259sdin qurban\u0131 olur. Bel\u0259 ki, hadis\u0259nin \u0259sas s\u0259b\u0259bi Nizami G\u0259nc\u0259vinin \u018flamut \u015feyxl\u0259ri il\u0259 aralar\u0131ndak\u0131 pis m\u00fcnasib\u0259td\u0259n qaynaqlan\u0131r. B\u0259zi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, Atab\u0259yl\u0259r d\u00f6vl\u0259tinin g\u00f6rk\u0259mli h\u00f6kmdar\u0131 Q\u0131z\u0131l Arslan G\u0259nc\u0259nin yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n H\u0259mduniyan k\u0259ndini b\u00f6y\u00fck \u015fair\u0259 ba\u011f\u0131\u015flay\u0131r. K\u0259ndin \u0259vv\u0259lki sahibi is\u0259 \u018flamut \u015feyxl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259d\u0259 olan birisi imi\u015f. N\u0259tic\u0259d\u0259 k\u0259ndin \u0259lind\u0259n \u00e7\u0131xmas\u0131 il\u0259 bar\u0131\u015fmayan h\u0259min \u015f\u0259xs k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u018flamut ismailil\u0259rin\u0259 (\u015fi\u0259 m\u0259zh\u0259binin bir qolu) m\u00fcraci\u0259t edir v\u0259 k\u00f6m\u0259k ist\u0259yir. Onlar da\u00a0 torpa\u011f\u0131 sahibin\u0259 qaytarmaqla ba\u011fl\u0131 \u015fair\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q m\u0259ktubu g\u00f6nd\u0259rirl\u0259r. Nizami is\u0259 f\u0259dail\u0259rd\u0259n m\u0259ktub alsa da, atab\u0259y Q\u0131z\u0131l Arslan\u0131 \u00f6z\u00fcn\u0259 arxa bildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn buna m\u0259h\u0259l qoymur. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 f\u0259dail\u0259r sonuncu x\u0259b\u0259rdarl\u0131q kimi, gec\u0259 \u015fairin evin\u0259 girib bal\u0131nc\u0131n\u0131n yan\u0131na b\u0131\u00e7aq saplay\u0131rlar. Bunun da n\u0259tic\u0259siz oldu\u011funu g\u00f6r\u0259n qatill\u0259r n\u00f6vb\u0259ti gec\u0259 ev\u0259 basq\u0131n edirl\u0259r. Lakin s\u0259hv\u0259n Nizami G\u0259nc\u0259vinin yerin\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 G\u00f6vh\u0259ri \u00f6ld\u00fcr\u00fcrl\u0259r&#8230;<\/p>\n<p>Nizaminin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc h\u0259yat yolda\u015f\u0131 is\u0259 A\u011fca adl\u0131 xan\u0131m olur. \u015eair\u0259 \u00e7ox ehtiram ed\u0259n A\u011fcan\u0131n qohumlar\u0131 h\u0259tta onun\u00e7\u00fcn Qumda qala \u2013 q\u0259sr tikdirirl\u0259r. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, Nizami G\u0259nc\u0259vi arvad\u0131 A\u011fca xan\u0131m il\u0259 yay aylar\u0131nda ora gedib dinc\u0259lirmi\u015f. Amma \u015fairin xo\u015fb\u0259xtliyi uzun \u00e7\u0259kmir. A\u011fcan\u0131n vaxts\u0131z \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra Nizaminin bu yerl\u0259rd\u0259n \u0259li-aya\u011f\u0131 k\u0259silir v\u0259 h\u0259min qala da sahibsiz qal\u0131r.<\/p>\n<p>Dahi \u015fairimiz \u00f6mr\u00fcn\u00fcn yar\u0131m \u0259srlik bir qismini s\u0259n\u0259t, hikm\u0259t v\u0259 insanlar\u0131 d\u00fcz yola s\u00f6vq etm\u0259y\u0259 s\u0259rf edib. N\u0259hay\u0259t,\u00a0\u00f6z\u00a0s\u00f6zl\u0259ri\u00a0il\u0259\u00a0des\u0259k, 63 ya\u015f\u0131nda &#8220;m\u00fcv\u0259qq\u0259ti q\u0259lbini t\u0259rk ed\u0259r\u0259k \u0259b\u0259diyy\u0259t\u0259 qovu\u015fub&#8230;\u201d.<\/p>\n<p><strong>C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Po\u00e7t qutusu&#8221;, &#8220;Qurban\u0259li b\u0259y&#8221;, &#8220;\u00d6l\u00fcl\u0259r&#8221;, \u201cDanaba\u015f k\u0259ndinin \u0259hvalat\u0131&#8221; kimi m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259rl\u0259ri il\u0259 oxucular\u0131n\u0131n q\u0259lbini f\u0259th ed\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131m\u0131z \u2013 dramaturq, jurnalist, ictimai xadim C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259&#8230; \u015e\u0259rqd\u0259 ilk satirik jurnal \u2013 \u201cMolla N\u0259sr\u0259ddin\u201din banisi C\u0259lil M\u0259mm\u0259dquluzad\u0259\u00a0 yarad\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, \u00f6z\u00fcn\u0259m\u0259xsus x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri, v\u0259rdi\u015fl\u0259ri il\u0259 d\u0259\u00a0 yadda\u015flarda qal\u0131b. \u00d6l\u0259nd\u0259 molla ist\u0259m\u0259y\u0259n, pinti adamlar\u0131 sevm\u0259y\u0259n, ilin h\u0259r f\u0259slind\u0259 soyuq suda \u00e7im\u0259n, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r b\u0259d\u0259nind\u0259 g\u00fcll\u0259 g\u0259zdir\u0259n bu\u00a0 yaz\u0131\u00e7\u0131m\u0131z\u00a0 \u00e7ox \u00e7\u0259tin v\u0259 ke\u015fm\u0259ke\u015fli h\u0259yat ya\u015fay\u0131b&#8230;<\/p>\n<p>Nax\u00e7\u0131van \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 ki\u00e7ik tacir ail\u0259sind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131n\u0131n\u00a0 do\u011fum tarixi uzun m\u00fcdd\u0259t m\u00fcbahis\u0259li olub. Sonralar onun do\u011fum \u015f\u0259had\u0259tnam\u0259sini professor, ail\u0259nin yax\u0131n dostu \u018fziz \u015e\u0259rif tap\u0131b v\u0259 m\u0259lum olub ki, yaz\u0131\u00e7\u0131 1866-c\u0131 ild\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6z a\u00e7\u0131b.<\/p>\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131 t\u0259k i\u015fl\u0259m\u0259yi sev\u0259rdi, \u0259n x\u0131rda s\u0259s bel\u0259 onun fikrini da\u011f\u0131d\u0131b, i\u015fini yar\u0131m\u00e7\u0131q qoya bil\u0259rdi.\u00a0 T\u0259mizliyin\u0259 qar\u015f\u0131 is\u0259 son d\u0259r\u0259c\u0259 h\u0259ssas olan Mirz\u0259 C\u0259lil tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131 adamlarla \u0259l tutub g\u00f6r\u00fc\u015fd\u00fckd\u0259n sonra m\u00fctl\u0259q gedib \u0259ll\u0259rini yuyurdu. \u018fn maraql\u0131s\u0131 is\u0259 odur ki, h\u0259tta bunu h\u0259r k\u0259s\u0259 elan etm\u0259kd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259d\u0259n redaksiyan\u0131n gir\u0259c\u0259yind\u0259ki divara da yaz\u0131b vurmu\u015fdu: &#8220;\u018fl verm\u0259m\u0259k v\u0259 uzun dan\u0131\u015f\u0131qlarla i\u015fd\u0259n ay\u0131rmamaq xahi\u015f olunur\u201d.<\/p>\n<p>Ad\u0259t\u0259n gec\u0259 saat 4-\u0259 kimi i\u015fl\u0259y\u0259n, s\u0259h\u0259rl\u0259r yuxudan gec qalxan yaz\u0131\u00e7\u0131\u00a0 pis yatanda\u00a0 \u0259s\u0259bi, yax\u015f\u0131 yatd\u0131qda is\u0259 g\u00fcl\u0259r\u00fcz, zarafatc\u0131l olard\u0131. Onun qeyri-adi v\u0259rdi\u015fl\u0259rind\u0259n biri is\u0259 ilin b\u00fct\u00fcn\u00a0 f\u0259sill\u0259rind\u0259\u00a0 soyuq suda \u00e7imm\u0259si idi. H\u0259tta q\u0131\u015fda da ota\u011f\u0131n\u0131n p\u0259nc\u0259l\u0259rini a\u00e7\u0131q qoymaq kimi ad\u0259ti vard\u0131. Q\u0259na\u0259tcil idi, h\u0259r q\u0259piyinin q\u0259drini bilirdi. Eyni zamanda \u00e7ox xeyirxah, ax\u0131r\u0131nc\u0131 tik\u0259sini ba\u015fqas\u0131na verm\u0259y\u0259 haz\u0131r adam\u0131yd\u0131. H\u0259mi\u015f\u0259 fikirli olurdu. \u00c7ox k\u0259skin e\u015fitm\u0259 v\u0259 iybilm\u0259 qabiliyy\u0259ti vard\u0131. H\u0259r k\u0259si spesifik\u00a0 qoxusuna g\u00f6r\u0259 tan\u0131ya, qon\u015fu otaqdak\u0131 p\u0131\u00e7\u0131lt\u0131n\u0131 bel\u0259 e\u015fid\u0259 bilirdi. H\u0259r adama asanl\u0131qla inanmaz, \u00e7ox tez d\u0259 inciy\u0259rdi. Bak\u0131n\u0131n havas\u0131n\u0131, \u00fcmumilikd\u0259 \u015f\u0259h\u0259r h\u0259yat\u0131n\u0131 he\u00e7 sevm\u0259y\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131 h\u0259r zaman t\u0259bi\u0259t\u0259, k\u0259nd m\u00fchitin\u0259 can atarm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>H\u0259yat\u0131 boyu 3 d\u0259f\u0259 ail\u0259 h\u0259yat\u0131 quran Mirz\u0259 C\u0259lilin ilk evliliyi Nehr\u0259md\u0259 k\u0259nd q\u0131zlar\u0131ndan H\u0259lim\u0259 adl\u0131 xan\u0131mla olub. Onlar\u0131n M\u00fcn\u0259vv\u0259r ad\u0131nda bir q\u0131zlar\u0131 do\u011fulub.\u00a0 H\u0259lim\u0259 xan\u0131m r\u0259hm\u0259t\u0259 ged\u0259nd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 il sonra is\u0259 Mirz\u0259 C\u0259lil dostu M\u0259mm\u0259dqulu b\u0259y K\u0259ng\u0259rlinin bac\u0131s\u0131 Nazl\u0131 xan\u0131ma vurulur, bir \u00e7ox mane\u0259l\u0259ri a\u015faraq onunla evl\u0259nir. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, Mirz\u0259 C\u0259lil Nazl\u0131n\u0131 \u00e7ox sevirmi\u015f. (H\u0259tta \u00f6l\u0259nd\u0259 d\u0259 onun yan\u0131nda d\u0259fn olunma\u011f\u0131 v\u0259siyy\u0259t edib).\u00a0 Nazl\u0131 xan\u0131m da ona d\u0259lic\u0259sin\u0259 a\u015fiqmi\u015f. V\u0259 C\u0259lilin vaxt\u0131n\u0131n \u00e7oxunu i\u015fin\u0259 s\u0259rf etm\u0259sini q\u0259bul etmirmi\u015f. Onu q\u0131sqan\u0131r, aylarla dan\u0131\u015fd\u0131rm\u0131rm\u0131\u015f. Lakin vaxt\u0131ndan \u0259vv\u0259l \u00f6l\u00fc u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tir\u0259n Nazl\u0131 xan\u0131m zaman ke\u00e7dikc\u0259 psixoloji probleml\u0259r ya\u015fay\u0131r v\u0259 v\u0259fat edir. Uzun m\u00fcdd\u0259t bundan \u00e7ox b\u00f6y\u00fck sars\u0131nt\u0131 ke\u00e7ir\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131 sonralar H\u0259mid\u0259 xan\u0131mla ail\u0259 qurur v\u0259 bu evlilik \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonuna q\u0259d\u0259r davam edir.<\/p>\n<p>Yaz\u0131\u00e7\u0131 g\u0259nc ya\u015f\u0131ndan s\u0259hh\u0259tind\u0259 probleml\u0259r ya\u015fay\u0131b. Bel\u0259 ki, Mirz\u0259 C\u0259lilin s\u0259hh\u0259ti \u00e7ox erk\u0259n, 35-40 ya\u015flar\u0131nda pozulma\u011fa ba\u015flay\u0131b. O, \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunacan revmatizm, hipertoniya, skleroz x\u0259st\u0259likl\u0259rind\u0259n, \u00fcr\u0259k v\u0259 ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kib.\u00a0Eyni zamanda b\u00f6y\u00fck ail\u0259sini doland\u0131rmaqda da h\u0259r zaman \u00e7\u0259tinlikl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fib, maddi probleml\u0259rd\u0259n xilas ola bilm\u0259yib.\u00a0B\u0259lk\u0259 d\u0259 \u00e7oxlar\u0131 bilmir ki, Mirz\u0259 C\u0259lil \u00f6mr\u00fcn\u00fcn sonunacan b\u0259d\u0259nind\u0259ki g\u00fcll\u0259 il\u0259 ya\u015fay\u0131b. Bel\u0259 ki, yaz\u0131\u00e7\u0131 evd\u0259 tapan\u00e7as\u0131n\u0131 t\u0259mizl\u0259yib patronla doldurark\u0259n silah \u0259lind\u0259 a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 sol \u0259linin ba\u015f barma\u011f\u0131 yaralan\u0131r. Qan\u0131 k\u0259sm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olsa da, g\u00fcll\u0259ni ba\u015f barma\u011f\u0131n \u0259traf\u0131ndak\u0131 toxumadan \u00e7\u0131xarmaq m\u00fcmk\u00fcn olmur. O, 30 ild\u0259n art\u0131q b\u0259d\u0259nind\u0259ki g\u00fcll\u0259yl\u0259 ya\u015fay\u0131r.\u00a0Amma Mirz\u0259nin h\u0259yat\u0131ndak\u0131 maraql\u0131 detallar bununla bitmir. Bir d\u0259f\u0259 k\u0259ndd\u0259 atdan y\u0131x\u0131lsa da xo\u015fb\u0259xtlikd\u0259n z\u0259d\u0259l\u0259nmir.\u00a0Lakin sonradan m\u0259lum olur ki, onda skleroz x\u0259st\u0259liyi var. G\u00fcnl\u0259rin birind\u0259 tez-tez m\u00fcayin\u0259d\u0259n ke\u00e7\u0259n yaz\u0131\u00e7\u0131ya\u00a0 h\u0259kimi\u00a0 a\u011fz\u0131 ba\u011fl\u0131 z\u0259rf verir ki, Bak\u0131da onu m\u00fcalic\u0259 ed\u0259c\u0259k dig\u0259r h\u0259kim\u0259 \u00e7atd\u0131rs\u0131n. Mirz\u0259 s\u0259bir ed\u0259 bilm\u0259yib m\u0259ktubu oxuyur. M\u0259ktubda \u201cX\u0259st\u0259nin kitab\u0131 ba\u011flanm\u0131\u015fd\u0131r. O, iki aydan art\u0131q ya\u015famaz\u201d yaz\u0131l\u0131bm\u0131\u015f.\u00a0Bu m\u0259ktub Mirz\u0259 C\u0259lil\u0259 \u00e7ox pis t\u0259sir edir. D\u00f6vr\u00fcn\u00fcn \u0259n c\u0259sar\u0259tli q\u0259l\u0259m sahibi \u00f6l\u00fcmd\u0259n b\u0259rk qorxurmu\u015f. M\u0259lum m\u0259ktubdan sonra bir il d\u0259 ya\u015fay\u0131r. Hadis\u0259d\u0259n on ay ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra Mirz\u0259 H\u0259mid\u0259 xan\u0131ma deyirmi\u015f: \u201cH\u0259kim s\u0259hv edibmi\u015f, m\u0259n onun m\u00fc\u0259yy\u0259n etdiyi vaxtdan 10 ay art\u0131q ya\u015fam\u0131\u015fam\u201d.<\/p>\n<p>Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, Mirz\u0259 C\u0259lil \u00f6mr\u00fcn\u00fcn son g\u00fcnl\u0259rind\u0259 H\u0259mid\u0259 xan\u0131ma q\u0259fil \u00f6l\u0259c\u0259yini, he\u00e7 k\u0259si narahat etm\u0259y\u0259c\u0259yini s\u00f6yl\u0259yib, molla \u00e7a\u011f\u0131rmama\u011f\u0131 tap\u015f\u0131r\u0131bm\u0131\u015f.\u00a0\u00d6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yax\u0131nla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131 is\u0259 iki g\u00fcn \u00f6nc\u0259d\u0259n hiss edib. \u0130ki g\u00fcn sonra beynin\u0259 qan s\u0131zan yaz\u0131\u00e7\u0131 62 ya\u015f\u0131nda yax\u0131nlar\u0131n\u0131n \u0259hat\u0259sind\u0259 h\u0259yata vida edib&#8230;<\/p>\n<p><strong>Alp Arslan<\/strong><\/p>\n<p>S\u0259lcuqlu T\u00fcrkl\u0259ri T\u00fcrk-\u0130slam tarixin\u0259 d\u00f6rd b\u00f6y\u00fck imperator (To\u011frul B\u0259y, Alp Arslan, M\u0259lik\u015fah v\u0259 Sultan S\u0259nc\u0259r) b\u0259x\u015f etmi\u015fl\u0259r ki, bunlardan biri d\u0259 d\u00fcnya tarixind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f yaradan, sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda bel\u0259 \u201cCahan Sultan\u0131\u201d, \u201cFatehl\u0259r Atas\u0131\u201d, \u201cAdil Sultan\u201d adland\u0131r\u0131lan, \u201cMalazq\u0131rt q\u0259hr\u0259man\u0131\u201d Alp Arsland\u0131r&#8230;<\/p>\n<p>Alp Arslan\u0131n do\u011fum tarixi m\u00fcxt\u0259lif m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259 1029\u20131032-ci ill\u0259r aras\u0131nda g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcr.\u00a0B\u00f6y\u00fck S\u0259lcuq d\u00f6vl\u0259tinin\u00a0qurucular\u0131ndan olan\u00a0\u00c7a\u011fr\u0131 b\u0259yin\u00a0o\u011flu v\u0259 S\u0259lcuqlu sultan\u0131\u00a0To\u011frul b\u0259yin\u00a0qarda\u015f\u0131 o\u011flu Alp Arslan d\u00f6vl\u0259tin yarand\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6vrd\u0259, \u00e7\u0259tin \u015f\u0259raitd\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u00fc\u015f, ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131ndan h\u0259rbi i\u015fl\u0259rl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olmu\u015fdur.\u00a0 \u018fmisi Sultan To\u011frul B\u0259y \u00f6ld\u00fcy\u00fc zaman is\u0259 Alp Arslan 34 ya\u015f\u0131nda idi. Bir s\u0131ra meydan m\u00fcharib\u0259l\u0259rind\u0259 q\u0259l\u0259b\u0259 qazanan Alp Arslan \u00e7ox \u015f\u00f6hr\u0259tli bir komandan olaraq tan\u0131n\u0131rd\u0131. Xorasan kimi S\u0259lcuqlu T\u00fcrk \u0130mperatorlu\u011funun \u0259n m\u00fch\u00fcm \u0259yal\u0259tinin ba\u015f\u0131nda duran Alp Arslan\u0131 atas\u0131 \u00c7a\u011fr\u0131 B\u0259y \u00f6ld\u00fckd\u0259n sonra \u0259misi Sultan To\u011frul B\u0259y onun yerin\u0259 \u201c\u018fmir\u201d t\u0259yin etmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u015e\u0259rqin v\u0259 Q\u0259rbin hakimi\u00a0To\u011frul b\u0259yin v\u0259fat\u0131ndan sonra is\u0259 onun \u00f6vlad\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hakimiyy\u0259t\u0259 Alp Arslan\u0131n \u00f6gey qarda\u015f\u0131 \u018fmir S\u00fcleyman ke\u00e7di. Lakin onun hakimiyy\u0259ti uzun s\u00fcrm\u0259di. Alp Arslan \u00f6z t\u0259r\u0259fdarlar\u0131n\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 onu m\u0259\u011flub ed\u0259r\u0259k hakimiyy\u0259ti \u0259l\u0259 ald\u0131 v\u0259 36 ya\u015f\u0131nda sultan elan olundu. Onun d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 S\u0259lcuq d\u00f6vl\u0259ti q\u00fcdr\u0259tli bir d\u00f6vl\u0259t\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>Bir d\u0259f\u0259 Sultan Alp Arslan qo\u015funu il\u0259 Bizans torpaqlar\u0131na sar\u0131 ir\u0259lil\u0259y\u0259rk\u0259n k\u0259\u015ffiyyata g\u00f6nd\u0259ril\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rd\u0259n biri onun h\u00fczuruna g\u0259l\u0259r\u0259k t\u0259la\u015fla s\u00f6yl\u0259mi\u015fdi: &#8220;300.000 d\u00fc\u015fm\u0259n ordusu biz\u0259 \u00e7ox yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015fd\u0131r&#8221;. Alp Arslan da hal\u0131n\u0131 pozmadan demi\u015fdir: &#8220;Biz d\u0259 onlara yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015f\u0131q&#8221;.<\/p>\n<p>Alp Arslan taxta \u00e7\u0131xd\u0131qdan sonra b\u00fct\u00fcn t\u0259b\u0259\u0259l\u0259rini ild\u0259 iki d\u0259f\u0259 al\u0131nan x\u0259racdan azad etmi\u015f, h\u0259r il Ramazan ay\u0131nda B\u0259lx, Morv, H\u0259rat v\u0259 Ni\u015fapurun ehtiyac\u0131 olan \u0259halisin\u0259 b\u0259x\u015fi\u015f\u00a0 paylam\u0131\u015fd\u0131r. Deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, el\u0259 h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 o, v\u0259ziri Nizam \u0259l-M\u00fclkin qanunsuz toplad\u0131\u011f\u0131 s\u0259rv\u0259t bar\u0259d\u0259 m\u0259ktub vasit\u0259sil\u0259 x\u0259b\u0259r tutur v\u0259 onu h\u00fczuruna \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b bel\u0259 deyir: &#8220;Al bu m\u0259ktubu oxu v\u0259 \u0259g\u0259r burada yaz\u0131lanlar h\u0259qiq\u0259tdirs\u0259, xasiyy\u0259tini d\u0259yi\u015f. Yox, \u0259g\u0259r yaland\u0131rsa, c\u0259sar\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 h\u0259min \u015f\u0259xsi ba\u011f\u0131\u015fla v\u0259 ona divanda m\u00fch\u00fcm bir i\u015f ver ki, bel\u0259 adamlar yalan v\u0259 b\u00f6htandan \u0259l \u00e7\u0259ksinl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Dostlar\u0131na v\u0259 ita\u0259t ed\u0259n r\u0259qibl\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259dsiz iltifatl\u0131, x\u0259yan\u0259tkarl\u0131\u011fa qar\u015f\u0131\u00a0 is\u0259 \u00e7ox amans\u0131z olan sultan h\u0259yat\u0131 boyu iki d\u0259f\u0259 ail\u0259 qurub. Birinci h\u0259yat yolda\u015f\u0131 Aka, ikinci is\u0259 S\u0259f\u0259rriy\u0259 Xatun olub. Onun iki izdivacdan Muizz\u0259ddin M\u0259lik\u015fah, Tac\u00fcddevl\u0259 Tutu\u015f, \u0130zz\u0259ddin Arslan Argun, B\u00f6ri Bars, Tu\u011frul, Ayaz, Togan, Arslan, Teki\u015f, Ay\u015fe ve Z\u00fcleyxa adl\u0131 \u00f6vladlar\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259lib.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck T\u00fcrk Xaqan\u0131 g\u0259nc ya\u015fda bir sui-q\u0259sd\u0259 qurban gedib. Bel\u0259 ki,\u00a0 Alp Arslan 9 illik sultanl\u0131qdan sonra 43 ya\u015f\u0131nda hiyl\u0259 il\u0259 onun yan\u0131na soxulan bir qaraxanl\u0131 qala m\u00fchafizi t\u0259r\u0259find\u0259n x\u0259nc\u0259rl\u0259 q\u0259tl\u0259 yetirilmi\u015f, M\u0259rvd\u0259 d\u0259fn edilmi\u015fdir. O, xain qala komandan\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n q\u0259tl\u0259 yetiril\u0259rk\u0259n: \u201cT\u00fcrk\u00fcstan s\u0259f\u0259rind\u0259 bir t\u0259p\u0259 \u00fcz\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131m\u0131z vaxt ordumun \u0259z\u0259m\u0259tind\u0259n v\u0259 \u0259sg\u0259rl\u0259rimin \u00e7oxlu\u011fundan alt\u0131mda yerl\u0259rin titr\u0259diyini hiss edir v\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcm\u0259: M\u0259n d\u00fcnyan\u0131n h\u00f6kmdar\u0131yam. He\u00e7 bir q\u00fcvv\u0259 m\u0259n\u0259 qar\u015f\u0131 \u00e7\u0131xa bilm\u0259z. Bu ordu il\u0259 \u00c7ini bel\u0259 f\u0259th ed\u0259r\u0259m deyirdim. Bu q\u00fcrur \u00fcz\u00fcnd\u0259n bel\u0259 bir v\u0259ziyy\u0259t\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fcm. Halbuki h\u0259r s\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131mda Allahdan yard\u0131m dil\u0259yirdim\u201d,- dey\u0259r\u0259k t\u0259k\u0259bb\u00fcr\u00fcn, lov\u011fal\u0131\u011f\u0131n kims\u0259y\u0259 xeyir g\u0259tirm\u0259y\u0259c\u0259yini b\u0259yan etmi\u015fdi&#8230;<\/p>\n<p><em>respublika-news.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nizami\u00a0G\u0259nc\u0259vi Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n b\u0259\u015f\u0259r m\u0259d\u0259niyy\u0259ti x\u0259zin\u0259sin\u0259 b\u0259x\u015f etdiyi b\u00f6y\u00fck \u0259d\u0259bi \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n biri olan g\u00f6rk\u0259mli \u015fair v\u0259 m\u00fct\u0259f\u0259kkir Nizami G\u0259nc\u0259vi&#8230; Ad\u0131 d\u00fcnya \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli klassikl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda \u0259n \u00f6nd\u0259 \u00e7\u0259kil\u0259n bu dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259tin \u201cX\u0259ms\u0259\u201d (be\u015flik) adlanan m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259rl\u0259ri sanki Q\u0259rbin v\u0259 \u015e\u0259rqin \u0259d\u0259biyyat ensiklopediyas\u0131d\u0131r. Onun \u015f\u0259xsi h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar olduqca az olsa da, deyil\u0259nl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, bu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44615"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44615"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44615\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44620,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44615\/revisions\/44620"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44615"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44615"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44615"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}