{"id":44767,"date":"2023-06-12T13:58:09","date_gmt":"2023-06-12T09:58:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=44767"},"modified":"2023-06-12T13:58:11","modified_gmt":"2023-06-12T09:58:11","slug":"aliml%c9%99r-avstraliya-qayasinda-milyard-il-%c9%99vv%c9%99l%c9%99-aid-olan-itirilmis-dunya-tapiblar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/06\/12\/aliml%c9%99r-avstraliya-qayasinda-milyard-il-%c9%99vv%c9%99l%c9%99-aid-olan-itirilmis-dunya-tapiblar\/","title":{"rendered":"Aliml\u0259r Avstraliya qayas\u0131nda milyard il \u0259vv\u0259l\u0259 aid olan \u201citirilmi\u015f d\u00fcnya\u201d tap\u0131blar"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r Avstraliyan\u0131n \u015fimal\u0131ndak\u0131 qayalarda q\u0259dim orqanizml\u0259rin milyard il \u0259vv\u0259l\u0259 aid olan \u201citirilmi\u015f d\u00fcnyas\u0131\u201dn\u0131 a\u015fkar edibl\u0259r. Bu, elmd\u0259 insanlar\u0131n \u0259n q\u0259dim \u0259cdadlar\u0131 haqq\u0131nda olan anlay\u0131\u015f\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, \u201cprotosterol biota\u201d kimi tan\u0131nan mikroskopik canl\u0131lar evkaryot adlanan orqanizml\u0259r ail\u0259sinin bir hiss\u0259sidir v\u0259 t\u0259xmin\u0259n 1,6 milyard il \u0259vv\u0259l okeanlarda ya\u015fay\u0131blar. Evkaryot h\u00fcceyr\u0259nin &#8220;g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi&#8221; olan mitoxondril\u0259ri v\u0259 onun &#8220;n\u0259zar\u0259t v\u0259 m\u0259lumat m\u0259rk\u0259zi&#8221; olan n\u00fcv\u0259ni \u0259hat\u0259 ed\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b h\u00fcceyr\u0259 qurulu\u015funa malikdir. Bu orqanizml\u0259rin m\u00fcasir formalar\u0131na g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259r, bitkil\u0259r, heyvanlar v\u0259 am\u00f6b kimi t\u0259k h\u00fcceyr\u0259li orqanizml\u0259r daxildir. \u0130nsanlar v\u0259 b\u00fct\u00fcn n\u00fcv\u0259li canl\u0131lar \u00f6z ata-baba n\u0259slini 1,2 milyard ild\u0259n \u00e7ox \u0259vv\u0259l ya\u015fam\u0131\u015f son evkaryotik ortaq \u0259cdadlara (LECA) q\u0259d\u0259r davam etdir\u0259 bilirl\u0259r.<\/p>\n<p>Avstraliya Milli Universitetind\u0259 doktorluq dissertasiyas\u0131n\u0131 bitirmi\u015f v\u0259 haz\u0131rda Almaniyan\u0131n Bremen Universitetind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Bencamin Netter\u015feim deyir: \u201cYeni k\u0259\u015ffl\u0259r \u00f6z n\u0259slimizin \u0259n q\u0259dim qal\u0131qlar\u0131 kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, onlar h\u0259tta LECA-dan \u0259vv\u0259l d\u0259 ya\u015fay\u0131blar. Bu q\u0259dim canl\u0131lar b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada d\u0259niz ekosisteml\u0259rind\u0259 bol idi v\u0259 y\u0259qin ki, Yer tarixinin \u00e7ox hiss\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn ekosisteml\u0259ri formala\u015fd\u0131r\u0131b&#8221;.<\/p>\n<p>\u201cProtosterol biota\u201dn\u0131n k\u0259\u015ffi t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n 10 illik i\u015finin n\u0259tic\u0259sidir v\u0259 \u201cNature\u201d jurnal\u0131nda d\u0259rc olunub. Aliml\u0259r qeyd edirl\u0259r ki, bu mikroorqanizml\u0259r bakteriyalardan daha m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir v\u0259 ehtimal ki, daha b\u00f6y\u00fckd\u00fcr. \u201cBiz inan\u0131r\u0131q ki, onlar yer \u00fcz\u00fcnd\u0259 bakteriyalar\u0131 ovlayan v\u0259 yey\u0259n ilk y\u0131rt\u0131c\u0131lar olublar\u201d, &#8211; dey\u0259 professor Netter\u015feim deyir.<\/p>\n<p>Avstraliya, Fransa, Almaniya v\u0259 AB\u015e-dan olan t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar Avstraliyan\u0131n \u015fimal \u0259razisi yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda okean\u0131n dibind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n qayan\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 tap\u0131lan fosil ya\u011f molekullar\u0131n\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131blar. Bel\u0259 ki, \u015eimali Avstraliya Yer k\u00fcr\u0259sinin \u0259n q\u0259dim biomarker da\u015f\u0131yan s\u00fcxurlar\u0131 da daxil olmaqla, orta Proterozoy d\u00f6vr\u00fcn\u0259 aid \u0259n yax\u015f\u0131 qorunmu\u015f \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc s\u00fcxurlar\u0131na malik olmas\u0131 il\u0259 tan\u0131n\u0131r. Bu q\u0259dim \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcl\u0259rd\u0259 qalan molekulyar fosill\u0259r erk\u0259n h\u0259yat v\u0259 ekologiya haqq\u0131nda unikal fikirl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, molekullar LECA-dan \u0259vv\u0259l t\u0259kam\u00fcl ke\u00e7ir\u0259n v\u0259 sonradan n\u0259sli k\u0259silmi\u015f erk\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b canl\u0131lar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na i\u015far\u0259 ed\u0259n ilkin kimy\u0259vi qurulu\u015fa malikdir. \u201cBu molekullar olmasayd\u0131, biz he\u00e7 vaxt \u201cprotosterol Biota\u201dn\u0131n m\u00f6vcud oldu\u011funu bilm\u0259zdik. Erk\u0259n okeanlar, \u0259sas\u0259n bakteriya d\u00fcnyas\u0131 kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcrd\u00fc, lakin bizim yeni k\u0259\u015ffimiz bunun bel\u0259 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6st\u0259rir\u201d, &#8211; dey\u0259 Netter\u015feim bildirib. O \u0259lav\u0259 edib ki, bu canl\u0131lar\u0131n t\u0259xmin\u0259n 1,6 milyard il \u0259vv\u0259ld\u0259n 800 milyon il \u00f6nc\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r inki\u015faf prosesi ke\u00e7ibl\u0259r. Yerin t\u0259kam\u00fcl qrafikind\u0259 bu d\u00f6vr\u00fcn sonu, g\u00f6b\u0259l\u0259kl\u0259r v\u0259 yosunlar kimi daha inki\u015faf etmi\u015f orqanizml\u0259rin \u00e7i\u00e7\u0259kl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 Toniya \u00e7evrilm\u0259si kimi tan\u0131n\u0131r. Lakin \u201cprotosterol biota\u201dn\u0131n n\u0259 vaxt yoxa \u00e7\u0131xd\u0131\u011f\u0131 m\u0259lum deyil. Professor Netter\u015feim vur\u011fulay\u0131b: \u201cOnun t\u0259kam\u00fcl n\u0259tic\u0259sind\u0259 ba\u015fqa canl\u0131lara \u00e7evrilm\u0259si planetimizin tarixind\u0259 \u0259n d\u0259rin ekoloji d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. M\u0259m\u0259li \u0259cdadlar\u0131m\u0131z\u0131n b\u00f6y\u00fck v\u0259 bol olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn dinozavrlar\u0131n n\u0259sli k\u0259silm\u0259li oldu\u011fu kimi, b\u0259lk\u0259 d\u0259 \u201cprotosterol biota\u201d m\u00fcasir evkariotlara yol a\u00e7maq \u00fc\u00e7\u00fcn bir milyard il \u0259vv\u0259l yoxa \u00e7\u0131xmal\u0131 idi\u201d.<\/p>\n<p><em>azertag.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r Avstraliyan\u0131n \u015fimal\u0131ndak\u0131 qayalarda q\u0259dim orqanizml\u0259rin milyard il \u0259vv\u0259l\u0259 aid olan \u201citirilmi\u015f d\u00fcnyas\u0131\u201dn\u0131 a\u015fkar edibl\u0259r. Bu, elmd\u0259 insanlar\u0131n \u0259n q\u0259dim \u0259cdadlar\u0131 haqq\u0131nda olan anlay\u0131\u015f\u0131 d\u0259yi\u015fdir\u0259 bil\u0259r. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, \u201cprotosterol biota\u201d kimi tan\u0131nan mikroskopik canl\u0131lar evkaryot adlanan orqanizml\u0259r ail\u0259sinin bir hiss\u0259sidir v\u0259 t\u0259xmin\u0259n 1,6 milyard il \u0259vv\u0259l okeanlarda ya\u015fay\u0131blar. Evkaryot h\u00fcceyr\u0259nin &#8220;g\u00fcc m\u0259rk\u0259zi&#8221; olan mitoxondril\u0259ri v\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44767"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44767"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44767\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44769,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44767\/revisions\/44769"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44767"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44767"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44767"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}