{"id":44847,"date":"2023-06-17T02:50:32","date_gmt":"2023-06-16T22:50:32","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=44847"},"modified":"2023-06-17T02:53:59","modified_gmt":"2023-06-16T22:53:59","slug":"elmi-texniki-yenilikl%c9%99r-7","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/06\/17\/elmi-texniki-yenilikl%c9%99r-7\/","title":{"rendered":"Elmi-texniki yenilikl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u0130nsan\u00a0kimi\u00a0t\u0259rl\u0259yir,\u00a0n\u0259f\u0259s\u00a0al\u0131r&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>Elm adamlar\u0131 insan kimi x\u00fcsusi b\u0259d\u0259n temperaturuna malik olan, titr\u0259y\u0259n, yeriy\u0259n v\u0259 n\u0259f\u0259s ala bil\u0259n d\u00fcnyan\u0131n ilk manekenini haz\u0131rlay\u0131blar. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar haz\u0131rlad\u0131qlar\u0131 manekenin insan orqanizminin istilik dal\u011falar\u0131na qar\u015f\u0131 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259n-m\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmid edirl\u0259r.<\/p>\n<p>Arizona D\u00f6vl\u0259t Universitetinin aliml\u0259ri idman avadanl\u0131qlar\u0131nda istifad\u0259 edil\u0259n robotu insan b\u0259d\u0259ninin istilik funksiyalar\u0131n\u0131 t\u0259qlid ed\u0259 bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n dizayn edibl\u0259r. &#8220;ANDI&#8221; ad\u0131 veril\u0259n test droidin\u0259 s\u00fcni t\u0259rl\u0259m\u0259, temperatur v\u0259 istilik ax\u0131n\u0131 sensorlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn sintetik m\u0259sam\u0259l\u0259r qura\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b. Termal maneken soyuq suyun b\u00fct\u00fcn b\u0259d\u0259ni boyunca sirkulyasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi olaraq yarad\u0131lm\u0131\u015f daxili soyutma kanallar\u0131 il\u0259 t\u0259rl\u0259y\u0259, eyni zamanda insanlar\u0131n istiliy\u0259 reaksiyalar\u0131n\u0131 simulyasiya ed\u0259 bilir.<\/p>\n<p>&#8220;ANDI&#8221; vasit\u0259sil\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar isti havan\u0131n insan orqanizmin\u0259 t\u0259sirini m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00fcmid edirl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bu yolla m\u00fcxt\u0259lif ya\u015f v\u0259 f\u0259rqli b\u0259d\u0259n temperaturuna sahib olan insanlar\u0131n uzun m\u00fcdd\u0259t g\u00fcn\u0259\u015f\u0259 m\u0259ruz qald\u0131qlar\u0131 zaman h\u0259ddind\u0259n art\u0131q isti dal\u011falar\u0131na nec\u0259 reaksiya verdiyini daha yax\u015f\u0131 \u00f6yr\u0259n\u0259c\u0259kl\u0259rin\u0259 inan\u0131rlar. Lakin qeyd ed\u0259k ki, bu testl\u0259ri h\u0259l\u0259 real insanlar \u00fcz\u0259rind\u0259 aparmaq m\u00fcmk\u00fcn deyil. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 &#8220;ANDI&#8221; \u00fcz\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fmalar davam edir. T\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r zaman\u0131 onun \u00e7\u0259ki, ya\u015f v\u0259 dig\u0259r amill\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 reaksiyas\u0131 yenid\u0259n proqramla\u015fd\u0131r\u0131la bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>&#8220;Samsung&#8221;\u00a0s\u00fcni\u00a0z\u0259ka\u00a0\u0259sasl\u0131\u00a0dil\u00a0modeli\u00a0haz\u0131rlay\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>Son zamanlar s\u00fcni z\u0259ka sisteml\u0259rinin v\u0259 onlar\u0131n \u0259sas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7atbotlar\u0131n istifad\u0259\u00e7il\u0259r aras\u0131nda populyarla\u015fmas\u0131 mobil d\u00fcnyan\u0131n krallar\u0131ndan olan C\u0259nubi Koreya-n\u0131n apar\u0131c\u0131 \u015firk\u0259ti &#8220;Samsung&#8221;u da h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 g\u0259tirib. Bel\u0259 ki, \u015firk\u0259t bu istiqam\u0259td\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn s\u00fcni z\u0259ka \u0259sasl\u0131 generativ dil modelini haz\u0131rlama\u011fa ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>\u015eirk\u0259td\u0259n veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, layih\u0259y\u0259 bu aydan etibar\u0259n start veril\u0259c\u0259k. Haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox zamana ehtiyac duyulmayan layih\u0259nin 2 aya realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259nir. Lakin buna baxmayaraq, \u015firk\u0259t \u00f6z s\u00fcni z\u0259ka \u0259sasl\u0131 sistemini adi istifad\u0259\u00e7il\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259qdim edib-etm\u0259y\u0259c\u0259yi bar\u0259d\u0259 h\u0259l\u0259 ki, q\u0259rar verm\u0259yib.<\/p>\n<p>\u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259,&#8221;Samsung&#8221; sistemd\u0259n \u015firk\u0259tdaxili i\u015f prosesind\u0259 \u00f6z\u00fc istifad\u0259 ed\u0259c\u0259k. Onu da qeyd ed\u0259k ki, h\u0259l\u0259 bir ne\u00e7\u0259 m\u00fcdd\u0259t bundan \u00f6nc\u0259 Samsung ChatGPTd\u0259n istifad\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259-sind\u0259 OpenAI il\u0259 dan\u0131\u015f\u0131qlar apar\u0131rd\u0131. Lakin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, \u015firk\u0259t n\u0259tic\u0259d\u0259 \u00f6z m\u0259hsulunu haz\u0131rlamaq q\u0259rar\u0131na g\u0259lib.<\/p>\n<p><strong>Dubayda\u00a0s\u00fcni\u00a0z\u0259ka\u00a0m\u0259rk\u0259zi\u00a0istifad\u0259y\u0259\u00a0verilib<\/strong><\/p>\n<p>Birl\u0259\u015fmi\u015f \u018fr\u0259b \u018fmirlikl\u0259ri v\u0259li\u0259hd \u015fahzad\u0259si H\u0259mdan ibn M\u0259h\u0259mm\u0259d \u018fl M\u0259ktu t\u0259r\u0259find\u0259n veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Dubayda s\u00fcni z\u0259ka m\u0259rk\u0259zi istifad\u0259y\u0259 verilib.<\/p>\n<p>&#8220;Biz, unikal d\u00f6vl\u0259t xidm\u0259tl\u0259rinin t\u0259klif edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn s\u00fcni z\u0259kan\u0131n geni\u015f \u015f\u0259kild\u0259 yay\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 s\u00fcni z\u0259ka m\u0259rk\u0259zini istifad\u0259y\u0259 verdik. M\u0259n s\u00fcni z\u0259ka \u0259sas-l\u0131 t\u0259tbiql\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn Dubay\u0131n b\u00fct\u00fcn d\u00f6vl\u0259t m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 i\u015f\u00e7i qrup-lar\u0131n\u0131n formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259limat\u0131n\u0131 vermi\u015f\u0259m. Bu c\u00fcr t\u0259tbiql\u0259r bizl\u0259r\u0259 innovasiyal\u0131 d\u00f6vl\u0259t layih\u0259l\u0259rini haz\u0131rlama\u011fa v\u0259 r\u0259q\u0259msal transformasiyan\u0131 realla\u015fd\u0131rma\u011fa imkan ver\u0259c\u0259k&#8221;, &#8211; dey\u0259 v\u0259li\u0259hd \u015fahzad\u0259 qeyd edib.<\/p>\n<p>M\u0259lumata \u0259sas\u0259n istifad\u0259y\u0259 verilmi\u015f s\u00fcni z\u0259ka m\u0259rk\u0259zind\u0259 generativ s\u00fcni z\u0259ka sisteml\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 1000 n\u0259f\u0259r d\u00f6vl\u0259t qulluq\u00e7usunun t\u0259limatland\u0131r\u0131lmas\u0131 planla\u015f-d\u0131r\u0131l\u0131r. G\u00f6zl\u0259ntil\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n s\u00fcni z\u0259ka m\u0259rk\u0259zinin istifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si \u00f6z n\u00f6vb\u0259-sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t xidm\u0259tl\u0259rinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na imkan ver\u0259c\u0259k v\u0259 d\u00f6vl\u0259t qulluq-\u00e7ular\u0131n\u0131n produktivlikl\u0259rini y\u00fcks\u0259ld\u0259c\u0259k. Bununla yana\u015f\u0131, s\u00fcni z\u0259ka m\u0259rk\u0259zi 20-d\u0259n \u00e7ox yerli v\u0259 beyn\u0259lxalq startap\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong>Yer\u00a0k\u00fcr\u0259sin\u0259\u00a0yax\u0131n\u00a0ekzoplanetd\u0259\u00a0su\u00a0buxar\u0131\u00a0tap\u0131l\u0131b<\/strong><\/p>\n<p>James Webb kosmik teleskopu kainat\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259y\u0259 davam edir. Bu d\u0259f\u0259 is\u0259 teleskopun k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sin\u0259 nisb\u0259t\u0259n yax\u0131n olan n\u0259h\u0259ng \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc ekzo-planetin atmosferind\u0259 su buxar\u0131 a\u015fkar edilib.<\/p>\n<p>WASP18 b adland\u0131r\u0131lan ekzoplanet planetimizd\u0259n 400 i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015fir. Qeyd ed\u0259k ki, su buxar\u0131 a\u015fkar edil\u0259n bu ekzoplanet 2008ci ild\u0259 Hubble da daxil olmaqla bir ne\u00e7\u0259 teleskop vasit\u0259sil\u0259 k\u0259\u015ff edilmi\u015fdi. S\u00f6z\u00fcged\u0259n ekzoplanet \u00f6z ulduzuna \u00e7ox yax\u0131n m\u0259saf\u0259d\u0259 yerl\u0259\u015fdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn onun \u0259traf\u0131nda tam d\u00f6vr\u00fc 24 saata realla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Ekzoplanet il\u0259 ulduz aras\u0131ndak\u0131 m\u0259saf\u0259 c\u0259mi 3.1 milyon kilometr t\u0259\u015fkil edir. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Merkuri il\u0259 G\u00fcn\u0259\u015f aras\u0131ndak\u0131 m\u0259saf\u0259 6.3 milyon , Yer k\u00fcr\u0259si il\u0259 G\u00fcn\u0259\u015f aras\u0131ndak\u0131 m\u0259saf\u0259 is\u0259 150 milyon kilometrdir. NASA m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin verdikl\u0259ri m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, ekzoplanetd\u0259ki y\u00fcks\u0259k tem-peratur (2700 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsi) s\u0259b\u0259bil\u0259 su molekullar\u0131 par\u00e7alanmaya m\u0259ruz qal\u0131r. Lakin bununla bel\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n miqdarda su oldu\u011fu kimi qal\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, ekzoplanetin yaln\u0131z bir t\u0259r\u0259fi daimi \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z ulduzuna t\u0259r\u0259f istiqam\u0259tl\u0259nib. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 ekzoplanetin qaranl\u0131q qalan hiss\u0259sind\u0259 temperatur 1100 d\u0259r\u0259c\u0259 Selsi daha a\u015fa\u011f\u0131d\u0131r<\/p>\n<p><em>respublika-news.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130nsan\u00a0kimi\u00a0t\u0259rl\u0259yir,\u00a0n\u0259f\u0259s\u00a0al\u0131r&#8230; Elm adamlar\u0131 insan kimi x\u00fcsusi b\u0259d\u0259n temperaturuna malik olan, titr\u0259y\u0259n, yeriy\u0259n v\u0259 n\u0259f\u0259s ala bil\u0259n d\u00fcnyan\u0131n ilk manekenini haz\u0131rlay\u0131blar. T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar haz\u0131rlad\u0131qlar\u0131 manekenin insan orqanizminin istilik dal\u011falar\u0131na qar\u015f\u0131 davaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6yr\u0259n-m\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259c\u0259yin\u0259 \u00fcmid edirl\u0259r. Arizona D\u00f6vl\u0259t Universitetinin aliml\u0259ri idman avadanl\u0131qlar\u0131nda istifad\u0259 edil\u0259n robotu insan b\u0259d\u0259ninin istilik funksiyalar\u0131n\u0131 t\u0259qlid ed\u0259 bilm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn yenid\u0259n dizayn edibl\u0259r. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44847"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=44847"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":44853,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/44847\/revisions\/44853"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=44847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=44847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=44847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}