{"id":45075,"date":"2023-07-07T09:48:59","date_gmt":"2023-07-07T05:48:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=45075"},"modified":"2023-07-07T09:49:01","modified_gmt":"2023-07-07T05:49:01","slug":"yerin-atmosferind%c9%99-qeyr-adi-gorunm%c9%99y%c9%99n-qutb-isigi-askar-edilib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/07\/07\/yerin-atmosferind%c9%99-qeyr-adi-gorunm%c9%99y%c9%99n-qutb-isigi-askar-edilib\/","title":{"rendered":"Yerin atmosferind\u0259 qeyr-adi, g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n q\u00fctb i\u015f\u0131\u011f\u0131 a\u015fkar edilib"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r kosmik aparatlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 planetimizd\u0259 daha bir q\u00fctb i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. Lakin ham\u0131ya m\u0259lum olan \u015eimal v\u0259 C\u0259nub q\u00fctb i\u015f\u0131qlar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, insanlar onu g\u00f6r\u0259 bilmirl\u0259r.<\/p>\n<p>Q\u00fctb i\u015f\u0131qlar\u0131 \u00e7oxlar\u0131na yax\u015f\u0131 m\u0259lumdur v\u0259 atmosferd\u0259 x\u00fcsusi cazib\u0259si il\u0259 se\u00e7ilir. Estetik z\u00f6vql\u0259 yana\u015f\u0131, onlar h\u0259m d\u0259 elm \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, q\u00fctb i\u015f\u0131qlar\u0131 Yerin atmosferi il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259td\u0259 olan g\u00fcn\u0259\u015f hiss\u0259cikl\u0259rinin \u0259ks etdirir. \u0130ndi aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n daha bir q\u00fctb i\u015f\u0131\u011f\u0131 k\u0259\u015ff edilib, ancaq \u201cSpace\u201d n\u0259\u015frinin yazd\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259, onu adi g\u00f6zl\u0259 g\u00f6rm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n<p>AB\u015e-\u0131n Arizona Universitetinin aliml\u0259ri m\u00fch\u00fcm k\u0259\u015ff\u0259 imza at\u0131blar. Onlar elan edibl\u0259r ki, peykl\u0259rin k\u00f6m\u0259yi il\u0259 Yerin atmosferind\u0259 yeni q\u00fctb i\u015f\u0131\u011f\u0131 a\u015fkar edilib v\u0259 o, \u00f6z\u00fcn\u00fc i\u015f\u0131\u011f\u0131n infraq\u0131rm\u0131z\u0131 diapazonunda b\u00fcruz\u0259 verir. Bu i\u015f\u0131q g\u00fcn\u0259\u015f hiss\u0259cikl\u0259rinin planetimizd\u0259 olan karbon qaz\u0131 molekullar\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259ti prosesind\u0259 meydana \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>Yerin atmosferi bir ne\u00e7\u0259 t\u0259b\u0259q\u0259d\u0259n ibar\u0259tdir. M\u0259s\u0259l\u0259n, \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 qat troposfer adlan\u0131r v\u0259 burada biz\u0259 m\u0259lum olan iqlim hadis\u0259l\u0259rinin ham\u0131s\u0131 ba\u015f verir. \u018fn yuxar\u0131 qat olan termosfer is\u0259 Yerin s\u0259thind\u0259n 80-700 kilometr yuxar\u0131dad\u0131r. M\u0259hz burada \u2013 100-250 kilometr y\u00fcks\u0259klikd\u0259 adi q\u00fctb i\u015f\u0131qlar\u0131 meydana \u00e7\u0131x\u0131r. Onlar g\u00fcn\u0259\u015f hiss\u0259cikl\u0259rinin oksigen atomlar\u0131 il\u0259 toqqu\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaran\u0131r. Aliml\u0259r m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, yeni \u2013 infraq\u0131rm\u0131z\u0131 q\u00fctb i\u015f\u0131\u011f\u0131 t\u0259qrib\u0259n 90 kilometr y\u00fcks\u0259klikd\u0259 yaran\u0131r.<\/p>\n<p>Q\u00fctb i\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131n \u00f6yr\u0259nilm\u0259si aliml\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Bel\u0259 ki, onlar indiy\u0259d\u0259k kosmik m\u0259kan\u0131n Yerin atmosferinin yuxar\u0131 qatlar\u0131 il\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 dair el\u0259 d\u0259 \u00e7ox m\u0259lumata malik deyill\u0259r. Bel\u0259 t\u0259dqiqatlar m\u00fcxt\u0259lif q\u00fctb i\u015f\u0131qlar\u0131n\u0131n n\u0259 zaman, harada v\u0259 nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlama\u011fa imkan verir.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r infraq\u0131rm\u0131z\u0131 q\u00fctb i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n il \u0259rzind\u0259 nec\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259si bar\u0259d\u0259 ayd\u0131n t\u0259s\u0259vv\u00fcr\u0259 d\u0259 malik deyill\u0259r. Ola bil\u0259r ki, bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r Yerin atmosferind\u0259 karbon qaz\u0131 s\u0259viyy\u0259sinin d\u0259yi\u015fm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259lidir.<\/p>\n<p>Yeni q\u00fctb i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0259\u015ff ed\u0259n aliml\u0259r onu da m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r ki, planetimizin atmosferinin yuxar\u0131 qatlar\u0131nda g\u00fcn\u0259\u015f hiss\u0259cikl\u0259ri karbon qaz\u0131n\u0131n molekullar\u0131 il\u0259 toqqu\u015faraq \u00f6z enerjisini bo\u015fald\u0131r. Onlar hesab edirl\u0259r ki, yeni m\u0259lumatlar kosmosda hava \u015f\u0259raitini daha yax\u015f\u0131 proqnozla\u015fd\u0131rma\u011fa, habel\u0259 G\u00fcn\u0259\u015fin Yer k\u00fcr\u0259sin\u0259 v\u0259 onu \u0259hat\u0259 ed\u0259n komik f\u0259zaya t\u0259sirini \u00f6yr\u0259nm\u0259y\u0259 k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><em>azertag.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r kosmik aparatlar\u0131n k\u00f6m\u0259yi il\u0259 planetimizd\u0259 daha bir q\u00fctb i\u015f\u0131\u011f\u0131n\u0131n oldu\u011funu m\u00fc\u0259yy\u0259n edibl\u0259r. Lakin ham\u0131ya m\u0259lum olan \u015eimal v\u0259 C\u0259nub q\u00fctb i\u015f\u0131qlar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq, insanlar onu g\u00f6r\u0259 bilmirl\u0259r. Q\u00fctb i\u015f\u0131qlar\u0131 \u00e7oxlar\u0131na yax\u015f\u0131 m\u0259lumdur v\u0259 atmosferd\u0259 x\u00fcsusi cazib\u0259si il\u0259 se\u00e7ilir. Estetik z\u00f6vql\u0259 yana\u015f\u0131, onlar h\u0259m d\u0259 elm \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 ki, q\u00fctb i\u015f\u0131qlar\u0131 Yerin atmosferi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45075"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45075"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45075\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45077,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45075\/revisions\/45077"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45075"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45075"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45075"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}