{"id":45093,"date":"2023-07-10T13:23:07","date_gmt":"2023-07-10T09:23:07","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=45093"},"modified":"2023-07-10T13:23:12","modified_gmt":"2023-07-10T09:23:12","slug":"aliml%c9%99r-bioloji-h%c9%99yat-ucun-vacib-xususi-molekulu-ilk-d%c9%99f%c9%99-kosmosda-askar-edibl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/07\/10\/aliml%c9%99r-bioloji-h%c9%99yat-ucun-vacib-xususi-molekulu-ilk-d%c9%99f%c9%99-kosmosda-askar-edibl%c9%99r\/","title":{"rendered":"Aliml\u0259r bioloji h\u0259yat \u00fc\u00e7\u00fcn vacib x\u00fcsusi molekulu ilk d\u0259f\u0259 kosmosda a\u015fkar edibl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r bioloji h\u0259yat\u0131n formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan x\u00fcsusi\u00a0<strong>karbon\u00a0<\/strong>molekulunu ilk d\u0259f\u0259 kosmosda a\u015fkar edibl\u0259r. X\u00fcsusi karbon molekulu Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259n 1350 i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n cavan ulduzun protoplanet diskind\u0259 (yenic\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f cavan ulduzun \u0259traf\u0131nda d\u00f6vr ed\u0259n v\u0259 s\u0131x qaz il\u0259 tozdan ibar\u0259t disk) a\u015fkar edilib. Lakin bu, s\u00f6z\u00fcged\u0259n cavan ulduz sistemind\u0259 olan yegan\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirici faktor deyil. <strong>James<\/strong>\u00a0<strong>Webb<\/strong>\u00a0kosmik teleskopu t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259ld\u0259 edilmi\u015f spektral m\u0259lumatlar\u0131n analizi say\u0259sind\u0259 aliml\u0259r\u00a0<strong>metil-kation\u00a0<\/strong>(<strong>CH3+<\/strong>) molekullar\u0131n\u0131 a\u015fkar edibl\u0259r. Bu, Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259n k\u0259narda s\u00f6z\u00fcged\u0259n birl\u0259\u015fm\u0259nin k\u0259\u015ff olundu\u011fu ilk hald\u0131r.<\/p>\n<p>H\u0259l\u0259 ke\u00e7\u0259n \u0259srin 70-ci ill\u0259rind\u0259 aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n bel\u0259 bir f\u0259rziyy\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fc ki, Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 v\u0259 kosmosda bioloji h\u0259yat\u0131n formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn metil-kation kimi karbon birl\u0259\u015fm\u0259sinin \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259si laz\u0131md\u0131r. Bu, bir \u00e7ox kimy\u0259vi reaksiyalar\u0131 i\u015f\u0259 salan bir n\u00f6v katalizator rolunu oynay\u0131r. Ke\u00e7\u0259n \u0259srd\u0259 ir\u0259li s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f bu f\u0259rziyy\u0259nin t\u0259sdiql\u0259nm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 metil-kation kosmosda a\u015fkar edilm\u0259li idi. Lakin bu birl\u0259\u015fm\u0259nin molekullar\u0131n\u0131n sahib olduqlar\u0131 x\u00fcsusi struktur s\u0259b\u0259bil\u0259 radioteleskoplar onu a\u015fkar ed\u0259 bilmirl\u0259r. Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 olan infraq\u0131rm\u0131z\u0131 teleskoplar is\u0259 bu prosesd\u0259 yard\u0131m\u00e7\u0131 ola bilmirl\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 problem James Webb kosmik teleskopu vasit\u0259sil\u0259 aradan qald\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r s\u00f6z\u00fcged\u0259n teleskopda olan m\u00fcasir t\u0259chizatlardan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k Orion dumanl\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n d293-506 adl\u0131 q\u0131rm\u0131z\u0131 c\u0131rtdan (parlaql\u0131\u011f\u0131 G\u00fcn\u0259\u015fin parlaql\u0131\u011f\u0131ndan daha a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 olan ulduz n\u00f6v\u00fc) \u0259traf\u0131ndak\u0131 protoplanet diskind\u0259 metil-kation molekulu a\u015fkar edibl\u0259r. Maraql\u0131s\u0131 ondad\u0131r ki, ulduzun protoplanet diski ona yax\u0131n yerl\u0259\u015f\u0259n cavan v\u0259 daha b\u00f6y\u00fck k\u00fctl\u0259li ulduzlar t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fccl\u00fc ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi \u015f\u00fcalanmaya<strong>\u00a0<\/strong>m\u0259ruz qal\u0131r. Q\u0131rm\u0131z\u0131 c\u0131rtdan \u00f6z\u00fc buna qadir deyil. T\u0259\u0259cc\u00fcbl\u00fc hal ondan ibar\u0259tdir ki, ultrab\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi \u015f\u00fcalanma protoplanet diskind\u0259ki metil-kationu m\u0259hv etmir. \u018fksin\u0259 onun sintezi prosesinin i\u015f\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn enerji rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir. \u00c7ox g\u00fcman ki, bu, \u00fczvi kimyan\u0131n formala\u015fmas\u0131n\u0131n ilk m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 ba\u015f verir v\u0259 z\u0259r\u0259r yetirm\u0259k \u0259v\u0259zin\u0259 \u0259ksin\u0259 inki\u015fafa t\u0259kan ver\u0259n faktor rolunda \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p><em>technote.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r bioloji h\u0259yat\u0131n formala\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn vacib olan x\u00fcsusi\u00a0karbon\u00a0molekulunu ilk d\u0259f\u0259 kosmosda a\u015fkar edibl\u0259r. X\u00fcsusi karbon molekulu Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259n 1350 i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n cavan ulduzun protoplanet diskind\u0259 (yenic\u0259 formala\u015fm\u0131\u015f cavan ulduzun \u0259traf\u0131nda d\u00f6vr ed\u0259n v\u0259 s\u0131x qaz il\u0259 tozdan ibar\u0259t disk) a\u015fkar edilib. Lakin bu, s\u00f6z\u00fcged\u0259n cavan ulduz sistemind\u0259 olan yegan\u0259 t\u0259\u0259cc\u00fcbl\u0259ndirici faktor deyil. James\u00a0Webb\u00a0kosmik [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45093"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45093"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45093\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45095,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45093\/revisions\/45095"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}