{"id":45104,"date":"2023-07-12T01:10:59","date_gmt":"2023-07-11T21:10:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=45104"},"modified":"2023-07-12T01:13:11","modified_gmt":"2023-07-11T21:13:11","slug":"dahil%c9%99ri-bir-d%c9%99-bel%c9%99-taniyaq-14","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/07\/12\/dahil%c9%99ri-bir-d%c9%99-bel%c9%99-taniyaq-14\/","title":{"rendered":"Dahil\u0259ri bir d\u0259 bel\u0259 tan\u0131yaq"},"content":{"rendered":"<p><strong>H\u00fcseyn\u00a0Arif<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n xalq \u015fairi, k\u00f6n\u00fcll\u0259rd\u0259 g\u00f6z\u0259l \u015feirl\u0259ri il\u0259 yuva quran H\u00fcseyn Arif&#8230; Daha \u00e7ox zarafat\u00e7\u0131l insan kimi tan\u0131nan, o\u011flunun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fcnahkar bil\u0259n v\u0259 ateist olan bu \u015fairimiz olduqca h\u0259ssas q\u0259lb\u0259 malik biri kimi\u00a0 yadda\u015flarda qal\u0131b&#8230;<\/p>\n<p>A\u011fstafa rayonunun Yenig\u00fcn k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n \u015fair, Qa\u00e7aq K\u0259r\u0259min soyundan olub. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayanda orduya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131b, m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak edib.<\/p>\n<p>\u015eair g\u0259nc ik\u0259n m\u0259\u015fhur a\u015f\u0131q A\u015f\u0131q Mirz\u0259nin q\u0131z\u0131n\u0131 sevib.Ancaq qovu\u015fmay\u0131blar.Sonralar \u015fair M\u0259leyk\u0259 adl\u0131 q\u0131zla ail\u0259 qurub. Bu izdivacdan \u015fairin Arif, Z\u00f6hr\u0259, S\u0259h\u0259r adl\u0131 \u00f6vladlar\u0131 d\u00fcnyaya g\u0259lib. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, u\u015faqlar\u0131 ona &#8220;ata&#8221; yox,&#8221;S\u00f6y\u00fcn qa\u011fa&#8221; dey\u0259 m\u00fcraci\u0259t edirmi\u015f.<\/p>\n<p>Daha \u00e7ox l\u0259tif\u0259l\u0259r q\u0259hr\u0259man\u0131 kimi tan\u0131nan H\u00fcseyn Arifin \u00f6mr\u00fcn\u00fcn xeyli hiss\u0259sini d\u0259rdq\u0259m i\u00e7ind\u0259 ke\u00e7ir\u0259n biri oldu\u011funu \u00e7ox adam bilmir. T\u0259k o\u011flu Arifin \u00f6l\u00fcm\u00fc onun\u00a0 h\u0259yat\u0131n\u0131 alt-\u00fcst edib. 21 ya\u015fl\u0131 o\u011flu avtomobil q\u0259zas\u0131nda \u00f6l\u0259nd\u0259n sonra H\u00fcseyn H\u00fcseynzad\u0259 H\u00fcseyn Arif imzas\u0131yla yaz\u0131r. Ba\u015f\u0131na g\u0259l\u0259n faci\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fcnahkar bil\u0259n \u015fair ov\u00e7uluq etdiyi zamanlarda ovlad\u0131\u011f\u0131 heyvanlar haqda \u00fcr\u0259k a\u011fr\u0131s\u0131 il\u0259 yaz\u0131b v\u0259 sonda \u015feiri bel\u0259 misra il\u0259 ba\u011flay\u0131b: &#8220;Bu qan s\u0259ni tutas\u0131yd\u0131, tutdu da&#8221;&#8230;<\/p>\n<p>\u00c7oxu bu fakt\u0131 da bilmir ki, H\u00fcseyn Arifi ger\u00e7\u0259k bir l\u0259tif\u0259 q\u0259hr\u0259man\u0131na \u00e7evir\u0259n R\u0259fiq Z\u0259ka X\u0259ndan olub. Onun g\u00fccl\u00fc yumor hissi varm\u0131\u015f v\u0259 H\u00fcseynl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259hvalatlar\u0131n \u00e7oxunu o d\u00fcz-qo\u015f edirmi\u015f. R\u0259fiq Z\u0259kan\u0131n atas\u0131 C\u0259f\u0259r X\u0259ndan H\u00fcseyn Arifin m\u00fc\u0259llimi olub v\u0259 ail\u0259vi dostluq edibl\u0259r.<\/p>\n<p>\u015eairin evind\u0259 \u00fcst qon\u015fular\u0131n\u0131n su x\u0259ttind\u0259 problem oldu\u011fundan, otaqlar\u0131n\u0131n biri h\u0259mi\u015f\u0259 dam\u0131rm\u0131\u015f. Yuxar\u0131 qalx\u0131b n\u0259 q\u0259d\u0259r des\u0259l\u0259r d\u0259 xeyri olmurmu\u015f. Bir g\u00fcn A\u011fstafadan qohumu g\u0259lir, H\u00fcseyn Arif onu daman ota\u011fa apar\u0131b deyir:<\/p>\n<p>&#8211; G\u0259l-g\u0259l, bura \u00e7ox m\u0259nz\u0259r\u0259lidir, el\u0259 bil Qazax\u0131n &#8220;Damc\u0131l\u0131 bula\u011f&#8221;\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, H\u00fcseyn Arifin z\u0259ngin kitabxanas\u0131 olub. Orta m\u0259kt\u0259bi d\u0259 \u00e7ox yax\u015f\u0131 oxuyan \u015fairi bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc sinifd\u0259n be\u015f\u0259, be\u015fd\u0259n yeddiy\u0259 ke\u00e7iribl\u0259r. \u00d6m\u00fcr boyu xalq \u015feirin\u0259 s\u0259daq\u0259tli olan, milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259ri y\u00fcks\u0259k tutan, saz\u0131 h\u0259ddind\u0259n art\u0131q \u00e7ox sev\u0259n H\u00fcseyn Arif dini d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 qat\u0131 ateist olub. S\u0259l\u0259fl\u0259rind\u0259n f\u0259rqli olaraq \u015feirl\u0259rind\u0259 Allah s\u00f6z\u00fc v\u0259 dini-irfani kontekst dem\u0259k olar ki, yoxdur. O, \u00f6vladlar\u0131n\u0131n da din\u0259 meyill\u0259nm\u0259sin\u0259 imkan verm\u0259yib. U\u015faqlar\u0131n\u0131 da o ruhda t\u0259rbiy\u0259 edib. Y\u0259qin bu s\u0259b\u0259bd\u0259n a\u011fsaqqal dediyi dostu \u0130smay\u0131l \u015e\u0131xl\u0131 \u00f6z aralar\u0131nda H.Arif\u0259 &#8220;kafir&#8221; deyirmi\u015f.<\/p>\n<p>68 il \u00f6m\u00fcr s\u00fcr\u0259n \u015fair do\u011fuldu\u011fu k\u0259ndd\u0259 d\u0259fn olunub. Kim bilir, b\u0259lk\u0259 d\u0259 o\u011ful da\u011f\u0131 olmasayd\u0131, daha ne\u00e7\u0259 il ya\u015faya bil\u0259rdi&#8230;<\/p>\n<p><strong>Aleksandr Qreham Bell<\/strong><\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn d\u00fcnya onu telefon ixtira\u00e7\u0131s\u0131 kimi tan\u0131y\u0131r. M\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259r, \u00f6lk\u0259l\u0259r, h\u0259tta indi d\u00fcnyan\u0131n \u015eimal v\u0259 C\u0259nub yar\u0131mk\u00fcr\u0259l\u0259rind\u0259 olan insanlar onun yaratd\u0131\u011f\u0131 bu qur\u011fu il\u0259 bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259 saxlay\u0131r. S\u00f6hb\u0259t Aleksandr Qreham Belld\u0259n gedir&#8230;<\/p>\n<p>\u015eotland m\u0259n\u015f\u0259li g\u00f6rk\u0259mli alim, ixtira\u00e7\u0131, m\u00fch\u0259ndis v\u0259 ilk real telefonun ixtira\u00e7\u0131s\u0131 kimi tan\u0131nan Aleksandr Qreham Bell \u015eotlandiyan\u0131n paytaxt\u0131 Edinburq \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 anadan olub.\u00a0Professor Aleksandr Melvil Bell v\u0259 Eliza Greysin ail\u0259sind\u0259 anadan olan Bellin iki qarda\u015f\u0131 var idi. Onlar v\u0259r\u0259m x\u0259st\u0259liyind\u0259n v\u0259fat edibl\u0259r. Bellin anas\u0131 o\u011flu 12 ya\u015f\u0131nda olark\u0259n t\u0259dric\u0259n e\u015fitm\u0259 qabiliyy\u0259tini itirib. O, o\u011flunu erk\u0259n ya\u015flar\u0131ndan musiqiy\u0259, poeziyaya v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t\u0259 ruhland\u0131r\u0131rd\u0131. Bell olduqca istedadl\u0131 idi. O, he\u00e7 bir musiqi t\u0259hsili almadan pianoda \u00e7ox g\u00f6z\u0259l ifa edirdi.<\/p>\n<p>\u0130xtira\u00e7\u0131n\u0131n bir \u00e7ox yax\u0131nlar\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n atas\u0131, babas\u0131, \u0259mil\u0259ri g\u00f6z\u0259l natiq olublar. 13 ya\u015f\u0131nda Edinburqda m\u0259kt\u0259bi bitir\u0259n g\u0259l\u0259c\u0259k ixtira\u00e7\u0131 art\u0131q 16 ya\u015f\u0131nda nitqd\u0259n d\u0259rs dem\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Lakin o, \u00f6z g\u00f6z\u0259l s\u0259sind\u0259n natiqlik \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259m\u0259k, bu s\u0259sini m\u00fc\u0259yy\u0259n qur\u011fularla \u00e7ox uzaqda olan dig\u0259r insanlara \u00f6t\u00fcrm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259k q\u0259rar\u0131na g\u0259lir.<\/p>\n<p>Ail\u0259si il\u0259 birlikd\u0259 Kanadaya g\u0259l\u0259n g\u0259nc Bellin ilk ixtiras\u0131 elektrik fortepianosu idi. Bunun vasit\u0259sil\u0259 musiqini siml\u0259rl\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olur. Daha sonra is\u0259 Bell nitqin yaz\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131m olan teleqraf aparat\u0131n\u0131n patent h\u00fcququnu \u0259ld\u0259 edir. Faktiki olaraq, burada s\u00f6hb\u0259t el\u0259 m\u0259hz telefondan gedirdi. S\u0259sl\u0259r elektrik dal\u011falar\u0131 il\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc.<\/p>\n<p>Bellin atas\u0131 v\u0259 babas\u0131 dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn \u00f6m\u00fcrl\u0259rini karlar\u0131n e\u015fitm\u0259s\u0259l\u0259r bel\u0259, dan\u0131\u015fa bilm\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn yollar axtarma\u011fa s\u0259rf edib. Bell atas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259n sonra onun yolunu davam etdirib v\u0259 ilk olaraq Bostondak\u0131 kar v\u0259 lallar m\u0259kt\u0259bind\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b.<\/p>\n<p>Anas\u0131n\u0131n karl\u0131\u011f\u0131ndan d\u0259rin t\u0259sirl\u0259n\u0259n Bell bu s\u0259b\u0259bl\u0259 i\u015far\u0259t dilini \u00f6yr\u0259nib v\u0259 bel\u0259likl\u0259 d\u0259 anas\u0131n\u0131n yan\u0131nda \u0259yl\u0259\u015f\u0259r\u0259k ail\u0259 daxilind\u0259 ged\u0259n s\u00f6hb\u0259tl\u0259ri sakitc\u0259 anas\u0131na izah etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Deyil\u0259n\u0259 g\u00f6r\u0259, ixtira\u00e7\u0131 g\u00fcnd\u0259 c\u0259mi 2-3 saat yat\u0131rm\u0131\u015f. O, bu v\u0259ziyy\u0259ti &#8220;Beynim \u00e7ox qar\u0131\u015f\u0131qd\u0131r. A\u011fl\u0131ma bir fikir g\u0259l\u0259rs\u0259, yad\u0131mdan \u00e7\u0131xar dey\u0259 qorxuram&#8221;, &#8211; dey\u0259 a\u00e7\u0131qlay\u0131rm\u0131\u015f.<\/p>\n<p>75 ya\u015f\u0131nda \u015f\u0259k\u0259rli diabet s\u0259b\u0259bind\u0259n d\u00fcnyadan k\u00f6\u00e7\u0259n Bell Baddek \u015f\u0259h\u0259ri yax\u0131nl\u0131\u011f\u0131nda d\u0259fn edilib. H\u0259tta onun v\u0259fat\u0131 g\u00fcn\u00fc d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn telefonlar\u0131 xatir\u0259sini anmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir d\u0259qiq\u0259lik s\u00f6nd\u00fcr\u00fcl\u00fcb&#8230;<\/p>\n<p><strong>Kazimir Malevi\u00e7<\/strong><\/p>\n<p>Daha \u00e7ox &#8220;Qara kvadrat&#8221; \u0259s\u0259ri il\u0259 tarix\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n, d\u00fcnyan\u0131 barma\u011f\u0131na dolayan r\u0259ssam adland\u0131r\u0131lan, polyak m\u0259n\u015f\u0259li g\u00f6rk\u0259mli avanqard\u00e7\u0131, pedaqoq, inc\u0259s\u0259n\u0259t n\u0259z\u0259riyy\u0259\u00e7isi Kazimir Malevi\u00e7&#8230; \u00d6z \u0259s\u0259ri il\u0259 d\u00fcnyan\u0131n \u0259n m\u0259\u015fhur r\u0259ssamlar\u0131ndan biri hesab edil\u0259n bu dahi \u015f\u0259xsiyy\u0259t filosof, m\u00fcasir d\u00f6vr abstrakt inc\u0259s\u0259n\u0259tinin ilk t\u0259zah\u00fcrl\u0259rind\u0259n olan suprematizmin banisi say\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Kiyevd\u0259 anadan olan r\u0259ssam \u00e7ox ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131ndan r\u0259ssaml\u0131\u011fa maraq g\u00f6st\u0259rib v\u0259 &#8220;Bulonski&#8221; k\u00fc\u00e7\u0259sind\u0259 ya\u015fay\u0131b. Onlar\u0131n ail\u0259sind\u0259 14 u\u015faq var idi. \u018fn b\u00f6y\u00fcy\u00fc Kazimir idi. Onun valideynl\u0259ri v\u0259 \u00f6z\u00fc m\u0259n\u015f\u0259c\u0259 polyakd\u0131rlar. Atas\u0131 Severin Malevi\u00e7 v\u0259 anas\u0131 L\u00fcdvika 1878-ci ild\u0259 ail\u0259 qurublar. Atas\u0131 \u015f\u0259k\u0259r zavodunda idar\u0259\u00e7i i\u015fl\u0259yirdi. M\u0259kt\u0259b ill\u0259rind\u0259 yax\u015f\u0131 t\u0259hsil alan r\u0259ssama 15 ya\u015f\u0131nda anas\u0131 boya d\u0259sti h\u0259diyy\u0259 edib. O, Kiyevin R\u0259ssaml\u0131q m\u0259kt\u0259bin\u0259 daxil olsa da ail\u0259si il\u0259 Kurska k\u00f6\u00e7m\u0259li olur. Burada o \u00e7ertyoj\u00e7u kimi Kursk-Moskva d\u0259miryol idar\u0259sind\u0259 i\u015fl\u0259yir.<\/p>\n<p>Sonralar is\u0259 bir ne\u00e7\u0259 il Leninqrad D\u00f6vl\u0259t Universitetind\u0259 direktor kimi i\u015fl\u0259yir. O, h\u0259m\u00e7inin &#8220;M\u00fcasir memarl\u0131q birliyi&#8221;nin \u00fczv\u00fc idi. 1930-cu ilin pay\u0131z\u0131nda Malevi\u00e7 alman k\u0259\u015ffiyyat\u00e7\u0131s\u0131 olmaqda ittiham edil\u0259r\u0259k h\u0259bs edilir v\u0259 dekabr ay\u0131na kimi h\u0259bsxanada qal\u0131r.<\/p>\n<p>Onun h\u0259yat\u0131 boyu \u00e7\u0259kdiyi \u0259n m\u0259\u015fhur \u0259s\u0259ri &#8220;Qara kvadrat&#8221;d\u0131r. O, sad\u0259c\u0259 bu \u0259s\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00fcnya tarixin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. Bu \u0259s\u0259rin b\u0259dii d\u0259y\u0259ri h\u0259mi\u015f\u0259 pe\u015f\u0259kar r\u0259ssamlar, s\u0259n\u0259t\u015f\u00fcnaslar aras\u0131nda m\u00fcbahis\u0259 m\u00f6vzusu olub.<\/p>\n<p>R\u0259ssam 56 ya\u015f\u0131nda prostat x\u0259r\u00e7\u0259ngi s\u0259b\u0259bind\u0259n Leninqradda d\u00fcnyas\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fib v\u0259 v\u0259siyy\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq kremasiya olunaraq k\u00fcl\u00fc 21 may g\u00fcn\u00fc Moskva vilay\u0259tind\u0259ki Nem\u00e7inovka k\u0259ndind\u0259 sevdiyi pal\u0131d a\u011fac\u0131n\u0131n alt\u0131nda basd\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><em>respublika-news.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u00fcseyn\u00a0Arif Az\u0259rbaycan\u0131n xalq \u015fairi, k\u00f6n\u00fcll\u0259rd\u0259 g\u00f6z\u0259l \u015feirl\u0259ri il\u0259 yuva quran H\u00fcseyn Arif&#8230; Daha \u00e7ox zarafat\u00e7\u0131l insan kimi tan\u0131nan, o\u011flunun \u00f6l\u00fcm\u00fcnd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00fcnahkar bil\u0259n v\u0259 ateist olan bu \u015fairimiz olduqca h\u0259ssas q\u0259lb\u0259 malik biri kimi\u00a0 yadda\u015flarda qal\u0131b&#8230; A\u011fstafa rayonunun Yenig\u00fcn k\u0259ndind\u0259 d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259n \u015fair, Qa\u00e7aq K\u0259r\u0259min soyundan olub. \u0130kinci D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259si ba\u015flayanda orduya \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131b, m\u00fcharib\u0259d\u0259 i\u015ftirak [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45104"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45104"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45104\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45110,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45104\/revisions\/45110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45104"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45104"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45104"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}