{"id":45168,"date":"2023-07-25T12:19:02","date_gmt":"2023-07-25T08:19:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=45168"},"modified":"2023-07-25T12:19:09","modified_gmt":"2023-07-25T08:19:09","slug":"elmi-texniki-yenilikl%c9%99r-8","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/07\/25\/elmi-texniki-yenilikl%c9%99r-8\/","title":{"rendered":"Elmi-texniki yenilikl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><strong>&#8220;Wi-Fi&#8221;y\u0131 \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259n texnologiya g\u0259lir<\/strong><\/p>\n<p>AB\u015e-\u0131n Elektronika v\u0259 Elektrotexnika M\u00fch\u0259ndisl\u0259ri \u0130nstitutu (IEEE) adl\u0131 qeyri-kommersiya assosiasiyas\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n optik \u00fcsul (i\u015f\u0131q vasit\u0259sil\u0259) il\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si \u0259sas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan, Wi-Fi texnologiyas\u0131n\u0131 \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259n yeni naqilsiz \u015f\u0259b\u0259k\u0259 standart\u0131n\u0131 q\u0259bul edib.\u00a0S\u00f6hb\u0259t, Li-Fi (Light Fidelity) adl\u0131 naqilsiz \u015f\u0259b\u0259k\u0259 standart\u0131ndan gedir. Bu texnologiya radio dal\u011falar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 m\u0259lumat \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini i\u015f\u0131q dal\u011falar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, texnologiyadan istifad\u0259 zaman\u0131 informasiya \u00f6t\u00fcrm\u0259 s\u00fcr\u0259ti m\u00fcasir Wi-Fi v\u0259 5G-d\u0259n 100 d\u0259f\u0259 y\u00fcks\u0259k olacaq v\u0259 224 GB t\u0259\u015fkil ed\u0259c\u0259k. Qeyd olunur ki, m\u0259lumatlar\u0131n Li-Fi \u00fcz\u0259rind\u0259n \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7\u00f6ld\u0259ki f\u0259n\u0259rl\u0259rd\u0259n, h\u0259tta avtomobill\u0259rd\u0259ki faralardan v\u0259 \u0259yl\u0259c i\u015f\u0131qlar\u0131ndan istifad\u0259 oluna bil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, simsiz i\u015f\u0131q \u015f\u0259b\u0259k\u0259si vasit\u0259sil\u0259 m\u0259lumat m\u00fcbadil\u0259si sistemi m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r \u00e7evik v\u0259 &#8220;a\u011f\u0131ll\u0131&#8221; olacaq. Eyni zamanda, ekspertl\u0259r \u0259mindirl\u0259r ki, Wi-Fi \u00fcmumi istifad\u0259d\u0259n itm\u0259y\u0259c\u0259k, \u0259n az\u0131 ona g\u00f6r\u0259 ki, radio dal\u011falar\u0131 i\u015f\u0131q dal\u011falar\u0131ndan f\u0259rqli olaraq divarlar\u0131 v\u0259 dig\u0259r qeyri-\u015f\u0259ffaf tavanlar\u0131 ke\u00e7\u0259 bilir.<\/p>\n<p>Yeni texnologiyan\u0131n dig\u0259r \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259ri is\u0259 bunlard\u0131r: a\u015fa\u011f\u0131 gecikm\u0259, etibarl\u0131 fasil\u0259siz siqnal, radio \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rinin h\u0259dd\u0259n art\u0131q y\u00fckl\u0259ndiyi v\u0259 h\u0259m\u00e7inin \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259 internetin olmad\u0131\u011f\u0131 m\u0259kanlarda (m\u0259s\u0259l\u0259n, tunell\u0259r) i\u015fl\u0259m\u0259k imkan\u0131.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, istehsal\u00e7\u0131lar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti art\u0131q Li-Fi sistemini \u00f6z m\u0259hsullar\u0131na inteqrasiya etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. Bel\u0259 ki, bu, m\u0259lumatlar\u0131n yeni \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si texnologiyas\u0131n\u0131n q\u0259bulu v\u0259 yay\u0131lmas\u0131n\u0131 tezl\u0259\u015fdir\u0259c\u0259k. M\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Li-Fi d\u0259st\u0259yi il\u0259 ilk cihazlar 2024-c\u00fc ilin fevral\u0131ndan \u0259vv\u0259l peyda olacaq.<\/p>\n<p><strong>Marsda orqanik molekullar a\u015fkarlan\u0131b<\/strong><\/p>\n<p>AB\u015e-\u0131n Milli Aeronavtika v\u0259 Kosmos \u0130dar\u0259sind\u0259n (NASA) veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, Marsda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Perseverance aparat\u0131 planetin s\u0259thind\u0259 orqanik molekullar a\u015fkar edib. Elm adamlar\u0131 bu hadis\u0259ni yadplanetlil\u0259rin axtar\u0131\u015f\u0131\u00a0 istiqam\u0259tind\u0259 at\u0131lm\u0131\u015f vacib\u00a0 add\u0131m hesab edirl\u0259r.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar q\u0131rm\u0131z\u0131 planetd\u0259 a\u015fkarlanan orqanik molekullar\u0131n bioloji h\u0259yat n\u00f6v\u00fcn\u00fc t\u0259sdiql\u0259y\u0259n\u00a0 \u0259sas faktor olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiribl\u0259r. Onlar\u0131n fikrinc\u0259, karbon v\u0259 hidrogen birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259ri \u015f\u0259klind\u0259 olan orqanik molekullar qeyri-\u00fczvi madd\u0259l\u0259rin t\u0259bii reaksiyalar\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259 yaranm\u0131\u015f ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>A\u015fkar edilmi\u015f orqanik molekullar\u0131n m\u0259n\u015f\u0259yi il\u0259 ba\u011fl\u0131 h\u0259l\u0259 ki, d\u0259qiq m\u0259lumat yoxdur. Bu, m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin Mars s\u00fcxur n\u00fcmun\u0259l\u0259rini analiz etdikl\u0259rind\u0259n sonra ortaya \u00e7\u0131xacaq. Onu da qeyd ed\u0259k ki, bu c\u00fcr analiz prosesi is\u0259 yaln\u0131z Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. M\u0259lumata \u0259sas\u0259n bu, 2030-cu ill\u0259rd\u0259n tez ba\u015f verm\u0259y\u0259c\u0259k. Bel\u0259 ki, Mars s\u00fcxur n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin Yer k\u00fcr\u0259sin\u0259 geri qaytar\u0131lmas\u0131 missiyas\u0131 m\u0259hz h\u0259min ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Perseverance aparat\u0131 Marsda Jezero adl\u0131 kraterin m\u00fc\u015fahid\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olur. Aliml\u0259r g\u00fcman edirl\u0259r ki, uzaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259 Jezero kraterind\u0259 g\u00f6l m\u00f6vcud olub.<\/p>\n<p><strong>Daha bir insanab\u0259nz\u0259r robot t\u0259qdim edildi<\/strong><\/p>\n<p>\u00c7inin \u015eanxayda yerl\u0259\u015f\u0259n &#8220;Fourier Intelligence&#8221; \u015firk\u0259ti insanab\u0259nz\u0259r\u00a0 robotunu t\u0259qdim edib. Fourier GR-1 ad\u0131 veril\u0259n robot dig\u0259rl\u0259rind\u0259n k\u00fctl\u0259sinin a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r y\u00fck da\u015f\u0131ya bilm\u0259si il\u0259 f\u0259rql\u0259nir. M\u0259lumata \u0259sas\u0259n, s\u00f6z\u00fcged\u0259n robotdan bu ilin sonuna kimi\u00a0 100 \u0259d\u0259d istehsal edilm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Universal hesab edil\u0259n robot y\u00fckda\u015f\u0131ma xidm\u0259tind\u0259n \u0259lav\u0259 x\u0259st\u0259l\u0259r\u0259 qulluq m\u0259qs\u0259dil\u0259 d\u0259 istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 ki, robotun g\u00f6vd\u0259sind\u0259 olan b\u0259n\u00f6v\u015f\u0259yi tutacaqlar m\u0259hz x\u0259st\u0259 insanlar\u0131n onlardan istifad\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>165 santimetr h\u00fcnd\u00fcrl\u00fcy\u0259 v\u0259 55 kiloqram \u00e7\u0259kiy\u0259 sahib olan robotun maksimal h\u0259r\u0259k\u0259t s\u00fcr\u0259ti saatda 5 kilometr t\u0259\u015fkil edir. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, &#8220;Boston Dynamics&#8221; \u015firk\u0259tinin Atlas adl\u0131 insanab\u0259nz\u0259r robotu 11 kiloqram a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fck da\u015f\u0131ya bilir. Fourier GR-1 is\u0259\u00a0 50 kiloqram a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fckda\u015f\u0131ma qabiliyy\u0259tin\u0259 malikdir.\u00a0 \u015eirk\u0259t istehsal etm\u0259yi planla\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 100 \u0259d\u0259d robotu \u0259sas\u0259n elmi-t\u0259dqiqat m\u0259rk\u0259zl\u0259rin\u0259 g\u00f6nd\u0259r\u0259c\u0259k. H\u0259min m\u0259rk\u0259zl\u0259rd\u0259ki robototexnika m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri is\u0259 onlar\u0131 test etm\u0259k imkan\u0131na sahib olacaqlar.<\/p>\n<p><strong>&#8220;Meta&#8221; \u015firk\u0259tind\u0259n n\u00f6vb\u0259ti yenilik<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Meta&#8221; \u015firk\u0259ti yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn kommersiya m\u0259qs\u0259dli s\u00fcni z\u0259ka modelini istifad\u0259y\u0259 verm\u0259yi planla\u015fd\u0131r\u0131r. \u0130stifad\u0259y\u0259 verilm\u0259si planla\u015fd\u0131r\u0131lan\u00a0 model startaplara v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r\u0259 \u00f6zl\u0259rinin bu texnologiya \u0259sas\u0131nda proqram t\u0259minatlar\u0131n\u0131 yaratma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>\u015eirk\u0259t bu \u00fcsul il\u0259 generativ s\u00fcni z\u0259ka sah\u0259sind\u0259 lider \u015firk\u0259tl\u0259r olan &#8220;Google&#8221;, &#8220;Microsoft&#8221; v\u0259 &#8220;OpenAI&#8221; il\u0259 r\u0259qab\u0259t aparma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259yib. Qeyd ed\u0259k ki,\u00a0 bu ilin \u0259vv\u0259lind\u0259 &#8220;Meta&#8221; LlaMA adl\u0131 b\u00f6y\u00fck dil modelini t\u0259qdim etmi\u015fdi. S\u00f6z\u00fcged\u0259n dil modeli \u0259sas\u0259n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p>Planla\u015fd\u0131r\u0131lan yeni s\u00fcni z\u0259ka modeli is\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 korporativ m\u00fc\u015ft\u0259ril\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f al\u0259tl\u0259ri birl\u0259\u015fdirm\u0259lidir. M\u0259lumatda qeyd edilib ki, &#8220;Meta&#8221;n\u0131n kommersiya m\u0259qs\u0259dli s\u00fcni z\u0259ka modeli a\u00e7\u0131q m\u0259nb\u0259li koda sahib olacaq. \u015eirk\u0259tin fikrinc\u0259 bu c\u00fcr texnologiyan\u0131n a\u00e7\u0131q m\u0259nb\u0259li koda sahib olmas\u0131 onun \u0259traf\u0131nda olan qorxulara qar\u015f\u0131 \u0259n yax\u015f\u0131 h\u0259ll \u00fcsuludur. Bununla bel\u0259 yeni platforman\u0131n a\u00e7\u0131q m\u0259nb\u0259li koda sahib olaca\u011f\u0131na v\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259viyy\u0259d\u0259 pulsuz yay\u0131laca\u011f\u0131na baxmayaraq, &#8220;Meta&#8221; dig\u0259r \u015firk\u0259tl\u0259rin \u00f6z m\u0259hsullar\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 onun detall\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ayarlanmas\u0131 v\u0259 adaptasiyas\u0131na g\u00f6r\u0259, \u0259lav\u0259 komissiyan\u0131n \u0259ld\u0259 edilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tutub.<\/p>\n<p><em>respublika-news.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8220;Wi-Fi&#8221;y\u0131 \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259n texnologiya g\u0259lir AB\u015e-\u0131n Elektronika v\u0259 Elektrotexnika M\u00fch\u0259ndisl\u0259ri \u0130nstitutu (IEEE) adl\u0131 qeyri-kommersiya assosiasiyas\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n optik \u00fcsul (i\u015f\u0131q vasit\u0259sil\u0259) il\u0259 \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si \u0259sas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan, Wi-Fi texnologiyas\u0131n\u0131 \u0259v\u0259zl\u0259y\u0259n yeni naqilsiz \u015f\u0259b\u0259k\u0259 standart\u0131n\u0131 q\u0259bul edib.\u00a0S\u00f6hb\u0259t, Li-Fi (Light Fidelity) adl\u0131 naqilsiz \u015f\u0259b\u0259k\u0259 standart\u0131ndan gedir. Bu texnologiya radio dal\u011falar\u0131 vasit\u0259sil\u0259 m\u0259lumat \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sini i\u015f\u0131q dal\u011falar\u0131 il\u0259 \u0259v\u0259z ed\u0259c\u0259k. Veril\u0259n m\u0259lumata g\u00f6r\u0259, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45168"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45168"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45168\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45170,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45168\/revisions\/45170"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45168"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45168"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45168"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}