{"id":45345,"date":"2023-08-15T23:44:25","date_gmt":"2023-08-15T19:44:25","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=45345"},"modified":"2023-08-15T23:44:26","modified_gmt":"2023-08-15T19:44:26","slug":"elmi-texniki-yenilikl%c9%99r-9","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/08\/15\/elmi-texniki-yenilikl%c9%99r-9\/","title":{"rendered":"Elmi-texniki yenilikl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p><strong>S\u00fcni intellekt vasit\u0259sil\u0259 bu da m\u00fcmk\u00fcn oldu&#8230;<\/strong><\/p>\n<p>AB\u015e -\u0131n Feinstein Bioelektronik Tibb \u0130nstitutunun bir qrup t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 iflic olan insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydal\u0131 olacaq texnologiya-s\u00fcni intellektl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n \u00e7ip haz\u0131rlay\u0131b. Beyin implant\u0131 say\u0259sind\u0259 3 ildir iflic x\u0259st\u0259si olan Keyt Tomas \u0259lini yenid\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t etdir\u0259 bilib.<\/p>\n<p>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd ed\u0259k ki, Keyt Tomas adl\u0131 nyu-yorklu ki\u015fi 2020-ci ild\u0259 avtomobil q\u0259zas\u0131nda onur\u011fa s\u00fctununu z\u0259d\u0259l\u0259yib. Q\u0259zadan sonra o, d\u00f6\u015f q\u0259f\u0259sinin alt\u0131nda tam hissiyyat v\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t itkisi ya\u015fay\u0131b. \u0130flic olan Tomas s\u00fcni intellektl\u0259 d\u0259st\u0259kl\u0259n\u0259n beyin implant\u0131 say\u0259sind\u0259 \u0259lini h\u0259r\u0259k\u0259t etdir\u0259 bilib. Komandan\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcni intellekt d\u0259st\u0259kli beyin implant\u0131 texnologiyas\u0131 say\u0259sind\u0259 Tomas bac\u0131s\u0131n\u0131n onun \u0259lind\u0259n tutdu\u011funu da hiss ed\u0259 bilib.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, komanda aylar \u0259rzind\u0259 Tomas\u0131n beynin qol h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259ri v\u0259 \u0259ll\u0259rd\u0259 toxunma hissi \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259sul olan hiss\u0259l\u0259rini d\u0259qiq m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 s\u0131naqlar apar\u0131b. D\u00f6rd ay \u0259vv\u0259l is\u0259 15 saatl\u0131q \u0259m\u0259liyyatdan sonra MRT (maqnit rezonans g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259m\u0259) vasit\u0259sil\u0259 Tomas\u0131n beynin\u0259 mikro\u00e7ipl\u0259r daxil edilib.<\/p>\n<p>Texnologiya g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 iflic olan insanlara daha m\u00fcst\u0259qil ya\u015fama\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r. H\u0259l\u0259 ki, tam olaraq t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259s\u0259 d\u0259, beyin implant\u0131n\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 iflicl\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fm\u0259k potensial\u0131na malik oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>Elektrik enerjisini saxlaya bil\u0259n sement<\/strong><\/p>\n<p>Massa\u00e7usets Texnologiya \u0130nstitutunun (MIT) aliml\u0259ri elektrik enerjisini saxlaya bil\u0259n sement haz\u0131rlay\u0131blar. \u018fld\u0259 olunan material say\u0259sind\u0259 in\u015fa olunan tikilil\u0259r n\u0259h\u0259ng akkumulyatorlara \u00e7evril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259tbuat\u0131n\u0131n yayd\u0131\u011f\u0131 x\u0259b\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, MIT t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 sementi n\u0259h\u0259ng superkondensatora \u00e7evirm\u0259yin yolunu tap\u0131blar. Elm adamlar\u0131 yeni madd\u0259 yaratmaq \u00fc\u00e7\u00fcn sement, su v\u0259 karbonun qaras\u0131ndan (yanma prosesl\u0259rind\u0259 yaranan k\u00f6m\u00fcr\u0259b\u0259nz\u0259r madd\u0259) istifad\u0259 edibl\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 potensial olaraq, tikilil\u0259rin t\u0259m\u0259lini v\u0259 yollar\u0131 akkumulyatorlara \u00e7evir\u0259 bil\u0259n elektrikli sement \u0259ld\u0259 edilib.<\/p>\n<p>&#8220;\u018fld\u0259 etdiyimiz material \u00e7ox heyr\u0259tamizdir, \u00e7\u00fcnki insan t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanan materiala, karbon qaras\u0131 il\u0259 birl\u0259\u015fmi\u015f sement\u0259 sahibik&#8221;, &#8211; dey\u0259 MIT-\u0131n material\u015f\u00fcnas\u0131 Admir Masic m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda qeyd edib.<\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar superkondensator sementd\u0259n in\u015fa edilmi\u015f tikilid\u0259 s\u00f6z\u00fcged\u0259n material say\u0259sind\u0259 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 kifay\u0259t q\u0259d\u0259r enerjinin saxlana bil\u0259c\u0259yini s\u00f6yl\u0259yirl\u0259r. H\u0259m\u00e7inin, yeni qar\u0131\u015f\u0131mdan elektrik avtomobill\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 yollarda da istifad\u0259 edil\u0259 bil\u0259r. Bundan \u0259lav\u0259, yeni material x\u00fcsusil\u0259 q\u0131\u015f aylar\u0131nda yollarda duza ehtiyac olmadan buzlar\u0131 \u0259ritm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur.<\/p>\n<p>Yenilik t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 \u0259traf m\u00fchitl\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259rin h\u0259ll olunmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259m\u00e7inin t\u0259mir v\u0259 istismar zaman\u0131 q\u0259na\u0259t bax\u0131m\u0131ndan da faydal\u0131 olacaq.<\/p>\n<p><strong>Qeyri-adi planet k\u0259\u015ff edilib<\/strong><\/p>\n<p>Amerikal\u0131 elm adamlar\u0131 Yer k\u00fcr\u0259sind\u0259n 1232 i\u015f\u0131q ili uzaql\u0131\u011f\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n qeyri-adi planet k\u0259\u015ff edibl\u0259r. \u00a0\u00a0K\u0259\u015ff \u00a0\u00a0edilmi\u015f \u00a0planetin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc Yupiterin \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnd\u0259n b\u00f6y\u00fck olsa da o, daha \u00e7ox \u015firin pamb\u0131\u011f\u0131 xat\u0131rlad\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259r zaman\u0131 m\u0259lum olub ki, &#8220;WASP-193b&#8221; adland\u0131r\u0131lan yeni planetin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 Yer k\u00fcr\u0259sinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131n\u0131n 1 faizin\u0259 b\u0259rab\u0259rdir. Qeyd ed\u0259k ki, planetin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 h\u0259r kubsantimetr \u00fc\u00e7\u00fcn 0.059 qram t\u0259\u015fkil edir. Bu is\u0259 \u015firin pamb\u0131\u011f\u0131n malik oldu\u011fu s\u0131xl\u0131\u011fa (h\u0259r kubsantimetr \u00fc\u00e7\u00fcn 0.05 qram) yax\u0131n olan s\u0131xl\u0131qd\u0131r. M\u00fcqayis\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd ed\u0259k ki, Yer k\u00fcr\u0259sinin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 h\u0259r kubsantimetr \u00fc\u00e7\u00fcn 5.51 qram, Yupiterin s\u0131xl\u0131\u011f\u0131 is\u0259 h\u0259r kubsantimetr \u00fc\u00e7\u00fcn 1.33 qram t\u0259\u015fkil edir. Maraql\u0131s\u0131 odur ki, &#8220;WASP-193b&#8221; G\u00fcn\u0259\u015f\u0259 b\u0259nz\u0259y\u0259n ulduz \u0259traf\u0131nda d\u00f6vr edir. Planetin ulduzu G\u00fcn\u0259\u015fd\u0259n c\u0259mi 1.1 d\u0259f\u0259 k\u00fctl\u0259lidir, temperatur v\u0259 ya\u015f bax\u0131m\u0131ndan da ona yax\u0131nd\u0131r. M\u0259lumata \u0259sas\u0259n, s\u00f6z\u00fcged\u0259n planet \u00f6z ulduzu \u0259traf\u0131nda tam d\u00f6vr\u00fc 6.25 g\u00fcn\u0259 realla\u015fd\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Kiberh\u00fccumlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7at-bot yarad\u0131ld\u0131<\/strong><\/p>\n<p>Son d\u00f6vrl\u0259r s\u00fcni z\u0259ka \u0259sasl\u0131 sisteml\u0259r t\u0259kc\u0259 biznes, elm v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olanlar\u0131n deyil, h\u0259m\u00e7inin d\u0259l\u0259duzluqla m\u0259\u015f\u011ful olanlar\u0131n da diqq\u0259tini c\u0259lb edir. Bel\u0259 ki, bu yax\u0131nlarda hakerl\u0259r\u0259 yard\u0131m m\u0259qs\u0259dil\u0259 s\u00fcni z\u0259ka \u0259sasl\u0131 \u00e7ox g\u00fccl\u00fc \u00e7at-bot yarad\u0131l\u0131b. \u0130stifad\u0259y\u0259 veril\u0259n &#8220;FraudGPT&#8221; adl\u0131 \u00e7at-bot z\u0259r\u0259rli proqram t\u0259minatlar\u0131 \u0259sas\u0131nda t\u0259limatlan\u0131d\u0131r\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>S\u00f6z\u00fcged\u0259n \u00e7at-bot kibercinay\u0259tkarlar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f universal al\u0259tdir. O, elektron m\u0259ktublar\u0131n v\u0259 z\u0259r\u0259rli proqram t\u0259minatlar\u0131n\u0131n t\u0259rtib olunmas\u0131, m\u00fcxt\u0259lif sistem bo\u015fluqlar\u0131n\u0131n axtar\u0131l\u0131b tap\u0131lmas\u0131 v\u0259 tap\u0131lm\u0131\u015f bo\u015fluqlar\u0131n kiberh\u00fccumlarda t\u0259tbiqind\u0259 istifad\u0259 edilir. M\u0259lumata \u0259sas\u0259n, &#8220;FraudGPT&#8221;d\u0259n ayl\u0131q istifad\u0259 haqq\u0131 200 dollar t\u0259\u015fkil edir v\u0259 kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik sah\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n &#8220;SlashNext&#8221; \u015firk\u0259tin\u0259 verilib. H\u0259m\u00e7inin bildirilib ki, haz\u0131rda &#8220;DarkBART&#8221; v\u0259 &#8220;DarkBERT&#8221; adl\u0131 yeni \u00e7at-botlar da haz\u0131rlan\u0131r.<\/p>\n<p>Adlar\u0131 sadalanm\u0131\u015f bu yeni \u00e7at-botlar\u0131n internet\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 olacaq v\u0259 onlar\u0131 h\u0259tta &#8220;Google Lens&#8221;\u0259 d\u0259 inteqrasiya etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olacaq. Bu vasit\u0259 il\u0259 is\u0259 \u00e7at-botlar hakerl\u0259r\u0259 m\u0259tnl\u0259ri fotolarla birlikd\u0259 \u00f6t\u00fcr\u0259 bil\u0259c\u0259kl\u0259r. Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Koreya Elm v\u0259 Texnologiyalar \u0130nstitutu t\u0259r\u0259find\u0259n haz\u0131rlanmaqda olan &#8220;DarkBERT&#8221; adl\u0131 s\u00fcni z\u0259ka modeli kibercinay\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulub.<\/p>\n<p><em>respublika-news.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>S\u00fcni intellekt vasit\u0259sil\u0259 bu da m\u00fcmk\u00fcn oldu&#8230; AB\u015e -\u0131n Feinstein Bioelektronik Tibb \u0130nstitutunun bir qrup t\u0259dqiqat\u00e7\u0131s\u0131 iflic olan insanlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox faydal\u0131 olacaq texnologiya-s\u00fcni intellektl\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259n \u00e7ip haz\u0131rlay\u0131b. Beyin implant\u0131 say\u0259sind\u0259 3 ildir iflic x\u0259st\u0259si olan Keyt Tomas \u0259lini yenid\u0259n h\u0259r\u0259k\u0259t etdir\u0259 bilib. M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn qeyd ed\u0259k ki, Keyt Tomas adl\u0131 nyu-yorklu ki\u015fi 2020-ci ild\u0259 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45345"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45345"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45345\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45347,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45345\/revisions\/45347"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45345"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}