{"id":45519,"date":"2023-09-11T12:32:52","date_gmt":"2023-09-11T08:32:52","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=45519"},"modified":"2023-09-11T12:32:53","modified_gmt":"2023-09-11T08:32:53","slug":"117-000-il-%c9%99rzind%c9%99-insan-%c9%99cdadlarinin-sayi-1300-n%c9%99f%c9%99r-f%c9%99rdi-kecm%c9%99yib","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/09\/11\/117-000-il-%c9%99rzind%c9%99-insan-%c9%99cdadlarinin-sayi-1300-n%c9%99f%c9%99r-f%c9%99rdi-kecm%c9%99yib\/","title":{"rendered":"117 000 il \u0259rzind\u0259 insan \u0259cdadlar\u0131n\u0131n say\u0131 1300 n\u0259f\u0259r f\u0259rdi ke\u00e7m\u0259yib"},"content":{"rendered":"<p>\u00c7inli antropoloqlar bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, m\u00fcasir insan\u0131n Afrikada ya\u015fam\u0131\u015f \u0259cdadlar\u0131\u00a0Homo Sapiens-in ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131na az m\u00fcdd\u0259t qalm\u0131\u015f \u0259hali \u00e7oxalmas\u0131 prosesind\u0259 ba\u015f vermi\u015f ani azalmadan m\u00f6c\u00fcz\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 sa\u011f \u00e7\u0131xa bilibl\u0259r. T\u0259qribi olaraq\u00a01 milyon il\u00a0bundan \u00f6nc\u0259 planetin iqlimind\u0259 ba\u015f vermi\u015f ani d\u0259yi\u015fiklik \u0259hali art\u0131m\u0131n\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b. N\u0259tic\u0259d\u0259 f\u0259rdl\u0259rin say\u0131 1280 n\u0259f\u0259ri ke\u00e7m\u0259yib v\u0259 bu v\u0259ziyy\u0259t\u00a0117 000 il\u00a0\u0259rzind\u0259 oldu\u011fu kimi qal\u0131b. Lakin \u0259hali art\u0131m\u0131 prosesi \u0259vv\u0259lki axar\u0131na qay\u0131td\u0131\u011f\u0131 zaman inki\u015faf prosesind\u0259 ani ir\u0259lil\u0259yi\u015f ba\u015f verib v\u0259 m\u00fcasir insana xas olan \u00f6z\u0259llikl\u0259r ortaya \u00e7\u0131x\u0131b.<\/p>\n<p>\u00c7inli aliml\u0259rin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n t\u0259qribi olaraq 1 milyon il bundan \u00f6nc\u0259 ba\u015f vermi\u015f ani iqlim d\u0259yi\u015fikliyi m\u00fcasir insan\u0131n \u0259cdadlar\u0131n\u0131 dem\u0259k olar m\u0259hv edib. &#8220;M\u00fcasir insan\u0131n \u0259cdadlar\u0131n\u0131n 98.7%-i m\u0259hv olmu\u015fdu&#8221; &#8211; dey\u0259 \u00e7inli aliml\u0259r qeyd edibl\u0259r. Y\u0259ni \u0259hali art\u0131m\u0131 100 000 n\u0259f\u0259r f\u0259rdd\u0259n 1.3 min n\u0259f\u0259r f\u0259rd\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcb. Aliml\u0259r qeyd edibl\u0259r ki, 950 000 ild\u0259n 650 000 il\u0259 kimi Afrika v\u0259 Avrasiya \u00fczr\u0259 olan antropoloji m\u0259lumatlar o q\u0259d\u0259r d\u0259 dol\u011fun deyill\u0259r. Lakin \u00e7inli aliml\u0259rin yeni k\u0259\u015ffl\u0259ri bu problemi aradan qald\u0131ra bil\u0259r. Genom s\u0131ralanmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 olan inki\u015faf m\u00fcasir insanlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131xmalar\u0131ndan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 \u0259hali art\u0131m\u0131 miqyas\u0131n\u0131 anlama\u011fa yard\u0131m\u00e7\u0131 oldu.<\/p>\n<p>Lakin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin yaratm\u0131\u015f olduqlar\u0131 yeni analiz \u00fcsulu m\u00fcasir insanlar\u0131n \u0259cdadlar\u0131 bar\u0259sind\u0259 d\u0259 \u00e7oxlu m\u0259lumat \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 imkan verdi. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r m\u00fcasir insanlar\u0131n genetik m\u0259lumatlar\u0131 \u0259sas\u0131nda \u0259hali art\u0131m\u0131 prosesini rekonstruksiya etm\u0259yi bacar\u0131blar. Bu prosesd\u0259 3150 n\u0259f\u0259r insan i\u015ftirak edib. Onlar\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259si 10 afrikal\u0131 xalq\u0131, dig\u0259r hiss\u0259si is\u0259 40 qeyri-afrikal\u0131 xalq\u0131 \u0259hat\u0259 edib. Kompleksli geneoloji a\u011fac\u0131n t\u0259rtib edilm\u0259sind\u0259n sonra aliml\u0259r daha nazik budaqlara n\u0259z\u0259r yetir\u0259r\u0259k vacib t\u0259kam\u00fcl hadis\u0259l\u0259rini a\u015fkar edibl\u0259r. T\u0259qribi olaraq 950 000 il bundan \u00f6nc\u0259 Orta Pleystosen d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 planetin iqlimind\u0259 ani d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verib.<\/p>\n<p>Ba\u015f vermi\u015f iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri Afrikada uzun m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 quraql\u0131\u011f\u0131n olmas\u0131na s\u0259b\u0259b olublar. \u00c7inli aliml\u0259rin fikirl\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n bu \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 \u0259cdadlar\u0131n say\u0131n\u0131n t\u0259qribi olaraq 1280 n\u0259f\u0259r f\u0259rd\u0259 kimi enm\u0259sin\u0259 g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131b. Bu h\u0259m\u00e7inin yeni n\u00f6v insanlar\u0131n ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131r\u0131b. N\u0259tic\u0259d\u0259 onlar m\u00fcasir insanlar\u0131n v\u0259 neandertallar\u0131n vahid \u0259cdad\u0131na kimi inki\u015faf edibl\u0259r. T\u0259qribi olaraq\u00a0813 000 il\u00a0bundan \u00f6nc\u0259 \u0259cdadlar aras\u0131nda \u0259hali art\u0131m\u0131 yenid\u0259n y\u00fcks\u0259lm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Onlar\u0131n nec\u0259 sa\u011f qald\u0131qlar\u0131 v\u0259 hans\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259rin onlar\u0131n yenid\u0259n \u00e7oxalmalar\u0131na s\u0259b\u0259b olduqlar\u0131 is\u0259 m\u0259lum deyil. Lakin bununla bel\u0259 aliml\u0259r \u0259mindirl\u0259r ki, uzaq ke\u00e7mi\u015fd\u0259 ba\u015f vermi\u015f bu proses m\u00fcasir insanlardak\u0131 genetik m\u00fcxt\u0259lifliy\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rib.<\/p>\n<p><em>technote.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00c7inli antropoloqlar bel\u0259 bir n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, m\u00fcasir insan\u0131n Afrikada ya\u015fam\u0131\u015f \u0259cdadlar\u0131\u00a0Homo Sapiens-in ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131na az m\u00fcdd\u0259t qalm\u0131\u015f \u0259hali \u00e7oxalmas\u0131 prosesind\u0259 ba\u015f vermi\u015f ani azalmadan m\u00f6c\u00fcz\u0259vi \u015f\u0259kild\u0259 sa\u011f \u00e7\u0131xa bilibl\u0259r. T\u0259qribi olaraq\u00a01 milyon il\u00a0bundan \u00f6nc\u0259 planetin iqlimind\u0259 ba\u015f vermi\u015f ani d\u0259yi\u015fiklik \u0259hali art\u0131m\u0131n\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 sal\u0131b. N\u0259tic\u0259d\u0259 f\u0259rdl\u0259rin say\u0131 1280 n\u0259f\u0259ri ke\u00e7m\u0259yib v\u0259 bu [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45519"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45519"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45519\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45521,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45519\/revisions\/45521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45519"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45519"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45519"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}