{"id":45673,"date":"2023-09-20T12:51:27","date_gmt":"2023-09-20T08:51:27","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=45673"},"modified":"2023-09-20T12:51:28","modified_gmt":"2023-09-20T08:51:28","slug":"caylar-sur%c9%99tl%c9%99-qizaraq-t%c9%99rkibl%c9%99rind%c9%99ki-oksigeni-itirirl%c9%99r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/09\/20\/caylar-sur%c9%99tl%c9%99-qizaraq-t%c9%99rkibl%c9%99rind%c9%99ki-oksigeni-itirirl%c9%99r\/","title":{"rendered":"\u00c7aylar s\u00fcr\u0259tl\u0259 q\u0131zaraq t\u0259rkibl\u0259rind\u0259ki oksigeni itirirl\u0259r"},"content":{"rendered":"<p>Apar\u0131lm\u0131\u015f yeni t\u0259dqiqata \u0259sas\u0259n \u00e7aylarda temperatur daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 onlar okeanlardan f\u0259rqli olaraq\u00a0oksigeni\u00a0daha tez itirirl\u0259r. Verilmi\u015f proqnozlara \u0259sas\u0259n n\u00f6vb\u0259ti 70 il \u0259rzind\u0259 \u00e7ay sisteml\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259li oksigen problemi il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fa bil\u0259rl\u0259r. \u00a0Bu is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 b\u0259zi bal\u0131q n\u00f6vl\u0259rinin il\u0259 bitkil\u0259rin m\u0259hv olmalar\u0131na\u00a0s\u0259b\u0259b olacaq.<\/p>\n<p>Yeni t\u0259dqiqat\u00a0Pensilvaniya Universitetinin<strong>\u00a0<\/strong>m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131l\u0131b v\u0259\u00a0 Nature\u00a0 Climate Change<strong>\u00a0 <\/strong>jurnal\u0131nda d\u0259rc edilib.\u00a0 Yeni\u00a0 t\u0259dqiqat\u00a0 onu\u00a0 g\u00f6st\u0259rib ki, 800-\u0259 yax\u0131n \u00e7ay\u0131n\u00a087%-d\u0259 temperatur y\u00fcks\u0259kliyi,<strong>\u00a0<\/strong>70%-d\u0259 is\u0259 a\u015fa\u011f\u0131\u00a0oksigen\u00a0miqdar\u0131\u00a0m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib. Analizin apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r b\u00f6y\u00fck h\u0259cmli m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda komp\u00fcter modell\u0259\u015fdirm\u0259sini t\u0259limatland\u0131r\u0131blar.<\/p>\n<p>T\u0259limatland\u0131rma prosesind\u0259 istifad\u0259 edilmi\u015f m\u0259lumatlar aras\u0131nda illik ya\u011f\u0131\u015f miqdar\u0131ndan tutmu\u015f torpaq n\u00f6v\u00fc v\u0259 G\u00fcn\u0259\u015f enerjisi<strong>\u00a0<\/strong>miqdar\u0131na kimi m\u0259lumatlar olub. B\u00fct\u00fcn bu m\u0259lumatlar AB\u015e-\u0131n 500, M\u0259rk\u0259zi Avropan\u0131n is\u0259 216 \u00e7ay\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edibl\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 komp\u00fcter modell\u0259\u015fdirm\u0259si onu g\u00f6st\u0259rib ki, son 40 il \u0259rzind\u0259 \u00e7aylar\u0131n 87%-d\u0259 temperatur y\u00fcks\u0259li\u015fi ba\u015f verib. Onlar\u0131n\u00a070%-d\u0259 is\u0259 oksigen miqdar\u0131 olduqca a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcb. M\u0259lumatda qeyd edilib ki, \u015f\u0259h\u0259r \u00e7aylar\u0131 dig\u0259r \u00e7aylar il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha tez q\u0131z\u0131rlar. Lakin k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00e7aylar\u0131nda is\u0259 bu proses daha l\u0259ng gedib. K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00e7aylar\u0131nda temperatur art\u0131m\u0131 prosesi l\u0259ng gets\u0259 d\u0259, onlar\u0131n t\u0259rkibl\u0259rind\u0259ki oksigen miqdar\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib.<\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r komp\u00fcter modell\u0259\u015fdirm\u0259sini\u00a0\u00fcst\u0259lik\u00a0bu problemin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf tempinin proqnozla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda da istifad\u0259 edibl\u0259r. N\u0259tic\u0259d\u0259 m\u0259lum olub ki, analiz edilmi\u015f b\u00fct\u00fcn \u00e7aylarda oksigen miqdar\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si s\u00fcr\u0259ti \u0259vv\u0259lki vaxtlara nisb\u0259t\u0259n\u00a0<strong>1.6-2.5 d\u0259f\u0259<\/strong>\u00a0daha y\u00fcks\u0259k olub. \u00c7aylarda oksigen miqdar\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259si \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 parnik qaz\u0131 tullant\u0131lar\u0131n\u0131n miqdar\u0131n\u0131 \u00e7oxald\u0131r v\u0259 toksik metallar\u0131n azad olmalar\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Komp\u00fcter modell\u0259\u015fdirm\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n n\u00f6vb\u0259ti 70 il \u0259rzind\u0259 b\u0259zi bal\u0131q n\u00f6vl\u0259rinin k\u00f6k\u00fc k\u0259sil\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 ki, bal\u0131qlar n\u0259f\u0259s almaq \u00fc\u00e7\u00fcn oksigen \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131ndan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259c\u0259kl\u0259r. &#8220;Bu \u00e7ox ciddi problemdir. Biz bilirdik ki,\u00a0qlobal istil\u0259\u015fm\u0259<strong>\u00a0<\/strong>okeanlarda oksigen miqdar\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Lakin bunun h\u0259m\u00e7inin \u00e7aylarda ba\u015f verdiyini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcrd\u00fck&#8221; &#8211; dey\u0259 Pensilvaniya Universitetinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rind\u0259n biri qeyd edib.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/technote.az\/\"><span style=\"color: #000000;\"><em>technote.az<\/em><\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Apar\u0131lm\u0131\u015f yeni t\u0259dqiqata \u0259sas\u0259n \u00e7aylarda temperatur daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 onlar okeanlardan f\u0259rqli olaraq\u00a0oksigeni\u00a0daha tez itirirl\u0259r. Verilmi\u015f proqnozlara \u0259sas\u0259n n\u00f6vb\u0259ti 70 il \u0259rzind\u0259 \u00e7ay sisteml\u0259ri a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259li oksigen problemi il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fa bil\u0259rl\u0259r. \u00a0Bu is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 b\u0259zi bal\u0131q n\u00f6vl\u0259rinin il\u0259 bitkil\u0259rin m\u0259hv olmalar\u0131na\u00a0s\u0259b\u0259b olacaq. Yeni t\u0259dqiqat\u00a0Pensilvaniya Universitetinin\u00a0m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131l\u0131b v\u0259\u00a0 Nature\u00a0 Climate Change\u00a0 jurnal\u0131nda [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45673"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45673"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45673\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45675,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45673\/revisions\/45675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45673"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45673"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45673"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}