{"id":45705,"date":"2023-09-22T12:11:10","date_gmt":"2023-09-22T08:11:10","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=45705"},"modified":"2023-09-22T12:11:13","modified_gmt":"2023-09-22T08:11:13","slug":"bu-8-texnologiyani-gozl%c9%99m%c9%99y%c9%99-d%c9%99ym%c9%99z","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/09\/22\/bu-8-texnologiyani-gozl%c9%99m%c9%99y%c9%99-d%c9%99ym%c9%99z\/","title":{"rendered":"Bu 8 texnologiyan\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259y\u0259 d\u0259ym\u0259z"},"content":{"rendered":"<p>D\u00fcnya haqq\u0131nda fikirl\u0259rimiz v\u0259 g\u00f6zl\u0259ntil\u0259rimiz daim alt-\u00fcst edils\u0259 d\u0259, elmd\u0259 m\u00f6vcud n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 d\u00fcz\u0259ld\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r ba\u015f vers\u0259 d\u0259, b\u0259zi ideyalar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, he\u00e7 vaxt h\u0259yata ke\u00e7m\u0259y\u0259c\u0259k. Onlar ya kainat\u0131n m\u0259lum qanunlar\u0131na ziddir, ya da onlar\u0131n ehtimal\u0131 o q\u0259d\u0259r \u201cmikroskopik\u201ddir ki, bunu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 bel\u0259 d\u0259ym\u0259z. \u201cLook At Me\u201d jurnal\u0131 bir \u00e7ox insan\u0131n x\u0259yal etdiyi, lakin he\u00e7 vaxt h\u0259yata ke\u00e7m\u0259y\u0259c\u0259k v\u0259 m\u00f6vcud olmayacaq 8 texnologiyadan n\u00fcmun\u0259l\u0259r toplay\u0131b.<\/p>\n<p><strong><em>Teleportasiya<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Art\u0131q laboratoriya \u015f\u0259rtl\u0259rind\u0259 kvant teleportasiyas\u0131 ba\u015f tutub. Bir c\u00fct ba\u011fl\u0131 foton 100 kilometr m\u0259saf\u0259y\u0259 teleportasiya edilib, ancaq bu \u015f\u0259kild\u0259 b\u00fct\u00f6v bir insan\u0131 da\u015f\u0131maq he\u00e7 vaxt m\u00fcmk\u00fcn olmayacaq.<\/p>\n<p>Birincisi, m\u0259lum etik dilemma yaranacaq: teleportasiya obyektin h\u0259r\u0259k\u0259ti deyil, onun sur\u0259tini \u00e7\u0131xarmaq oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn orijinal b\u0259d\u0259ninizin b\u00fct\u00fcn hiss\u0259cikl\u0259ri skan edil\u0259c\u0259k v\u0259 sonra d\u0259qiq t\u0259yinat yerind\u0259 \u00e7oxalacaq. Onda bel\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r ki, orijinal\u0131 h\u0259r d\u0259f\u0259 m\u0259hv etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u0130kincisi, teleportasiyan\u0131n enerji t\u0259l\u0259bl\u0259ri qeyri-m\u00fcmk\u00fcn\u0259 \u00e7ox yax\u0131nd\u0131r. Teleporter insan b\u0259d\u0259nini t\u0259\u015fkil ed\u0259n hiss\u0259cikl\u0259rin 10-dan 45-ci d\u0259r\u0259c\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259rini d\u0259rhal skan etm\u0259li v\u0259 qeyd etm\u0259li, bu m\u0259lumat\u0131 laz\u0131mi m\u0259saf\u0259y\u0259 \u00f6t\u00fcrm\u0259li, sonra is\u0259 insan\u0131 yenid\u0259n y\u0131\u011fmal\u0131d\u0131r &#8211; bir molekulu da qa\u00e7\u0131rmamal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p><strong><em>Universal t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i<\/em><\/strong><\/p>\n<p>\u201cFantastics\u201d t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lan dig\u0259r bir favorit qadjet universal t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7idir, ist\u0259nil\u0259n dild\u0259n, h\u0259tta ona proqramla\u015fd\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f dill\u0259rd\u0259n d\u0259 d\u0259rhal t\u0259rc\u00fcm\u0259 ed\u0259 bil\u0259n cihazd\u0131r. Bu m\u00fcmk\u00fcn deyil. Qrammatika, sintaksis qaydalar\u0131 v\u0259 dilin dig\u0259r komponentl\u0259ri olmadan b\u00fct\u00f6v bir dili ifad\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn deyil.<\/p>\n<p><strong><em>Zaman ma\u015f\u0131n\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Albert Eyn\u015fteynin say\u0259sind\u0259 biz zamanda s\u0259yah\u0259tin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu bilirik. Onun n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri zaman\u0131n iki zonas\u0131n\u0131 birl\u0259\u015fdir\u0259n d\u0259likl\u0259rin m\u00f6vcudlu\u011funu t\u0259klif edir. Ke\u00e7mi\u015f\u0259 v\u0259 indiy\u0259 qay\u0131tmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bel\u0259 bir d\u0259likd\u0259n u\u00e7maq kifay\u0259tdir.<\/p>\n<p>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, bu, m\u00fcmk\u00fcn deyil &#8211; \u0259n az\u0131 yax\u0131n bir ne\u00e7\u0259 min, h\u0259tta bir milyon ild\u0259. Fizik Mi\u00e7io Kakuya g\u00f6r\u0259, bel\u0259 bir s\u0259yah\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00f6v bir ulduzun v\u0259 ya qara d\u0259liyin enerjisin\u0259 ehtiyac\u0131m\u0131z olacaq v\u0259 bunu \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. Bundan \u0259lav\u0259, \u201csoxulcan\u201d \u00e7uxurunu sabitl\u0259\u015fdirm\u0259k v\u0259 ona giri\u015fin b\u00fct\u00fcn s\u0259yah\u0259t boyu ba\u011fl\u0131 olmamas\u0131na \u0259min olmaq laz\u0131md\u0131r &#8211; \u0259ks halda s\u0259yyah geri qay\u0131da bilm\u0259y\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong><em>Daimi h\u0259r\u0259k\u0259t ma\u015f\u0131n\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Tez-tez \u015farlatanlar v\u0259 yalan\u00e7\u0131 aliml\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259qib edil\u0259n qeyri-m\u00fcmk\u00fcn texnologiyan\u0131n klassik n\u00fcmun\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 daimi h\u0259r\u0259k\u0259t ma\u015f\u0131n\u0131d\u0131r. \u018fg\u0259r bu siyah\u0131dan b\u0259zi \u015feyl\u0259r haqq\u0131nda onlar\u0131n milyonlarla ild\u0259n sonra meydana \u00e7\u0131xa bil\u0259c\u0259yini dey\u0259 bils\u0259k, \u0259b\u0259di h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n ma\u015f\u0131n tamamil\u0259 qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Sad\u0259c\u0259 olaraq termodinamikan\u0131n birinci v\u0259 ikinci qanunlar\u0131na ziddir.<\/p>\n<p>H\u0259r ikisi enerji il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r: birincisi deyir ki, enerji he\u00e7 bir yerd\u0259 g\u00f6r\u00fcn\u0259 bilm\u0259z v\u0259 yoxa \u00e7\u0131xa bilm\u0259z; ikincisi, kainatda entropiyan\u0131n qa\u00e7\u0131lmaz olaraq artmas\u0131d\u0131r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00fcdd\u0259t\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259 bil\u0259n x\u0259yali bir cihazdak\u0131 enerji m\u00fctl\u0259q bir yerd\u0259n g\u0259lm\u0259lidir &#8211; v\u0259 o, m\u00fctl\u0259q harasa ged\u0259c\u0259kdir (daha do\u011frusu, bir enerji n\u00f6v\u00fcnd\u0259n dig\u0259rin\u0259, m\u0259s\u0259l\u0259n, mexanikid\u0259n termal enerjiy\u0259 \u00e7evril\u0259c\u0259kdir).<\/p>\n<p><strong><em>\u0130\u015f\u0131q s\u00fcr\u0259tind\u0259n daha s\u00fcr\u0259tli s\u0259yah\u0259t<\/em><\/strong><\/p>\n<p>\u0130\u015f\u0131q s\u00fcr\u0259tind\u0259n daha s\u00fcr\u0259tli s\u0259yah\u0259t etm\u0259k Eyn\u015fteyn fizikas\u0131n\u0131n ba\u015fqa bir pozuntusudur. \u0130\u015f\u0131q s\u00fcr\u0259ti kainatdak\u0131 s\u00fcr\u0259t h\u0259ddidir ki, bununla da b\u00fct\u00fcn x\u0259tti prosesl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n madd\u0259nin v\u0259 h\u0259tta m\u0259lumat\u0131n yay\u0131lmas\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. S\u00f6hb\u0259t z\u0259rr\u0259cikl\u0259rd\u0259n gedirs\u0259, i\u015f\u0131q s\u00fcr\u0259tinin \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259k m\u0259s\u0259l\u0259si bir az da m\u00fcr\u0259kk\u0259bl\u0259\u015fir, amma bir \u015fey d\u0259qiqdir: ist\u0259nil\u0259n \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc (y\u0259ni mikroskopik olanlardan b\u00f6y\u00fck) cisiml\u0259r he\u00e7 vaxt bu q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259tl\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259kl\u0259r. Bir vaxtlar elm adamlar\u0131 taxionlar, i\u015f\u0131qdan daha s\u00fcr\u0259tli x\u00fcsusi hiss\u0259cikl\u0259r t\u0259klif edirdil\u0259r, lakin art\u0131q \u00a0onlardan imtina edildi. Sad\u0259c\u0259 olaraq onlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na dair he\u00e7 bir s\u00fcbutumuz yoxdur. Onlar n\u0259 vaxtsa k\u0259\u015ff edils\u0259 bel\u0259, biz taxionlardan istifad\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yik &#8211; bu, g\u00f6r\u00fcn\u0259n kainat\u0131n k\u00fctl\u0259sind\u0259n bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 b\u00f6y\u00fck enerji t\u0259l\u0259b ed\u0259c\u0259k. \u00dcst\u0259lik, i\u015f\u0131q s\u00fcr\u0259tind\u0259n yuxar\u0131 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n g\u0259minin i\u00e7\u0259risind\u0259 m\u0259lumat \u00f6t\u00fcrm\u0259k son d\u0259r\u0259c\u0259 \u00e7\u0259tin olaca\u011f\u0131ndan onun hey\u0259ti g\u0259mini idar\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259k. N\u0259hay\u0259t, dayand\u0131r\u0131lsa bel\u0259, t\u0259yinat m\u0259nt\u0259q\u0259sind\u0259ki insanlar m\u0259hv olacaq &#8211; g\u0259mi dayand\u0131qda \u00e7oxlu sayda qamma \u015f\u00fcalar\u0131 v\u0259 hiss\u0259cikl\u0259r b\u00fct\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259r\u0259 s\u0259p\u0259l\u0259n\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p><strong><em>Qravitasiya \u0259leyhin\u0259 sah\u0259<\/em><\/strong><\/p>\n<p>G. Uells ilk d\u0259f\u0259 &#8220;Aydak\u0131 ilk adamlar&#8221; roman\u0131nda kosmosa s\u0259yah\u0259ti sad\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn cazib\u0259 \u0259leyhin\u0259 sah\u0259 t\u0259klif etdi. Bu, cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259sind\u0259n azad olan cisim v\u0259 ya m\u0259kand\u0131r. Bu fikir fizika qanunlar\u0131n\u0131 pozur: cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259si madd\u0259nin \u0259sas x\u00fcsusiyy\u0259tidir. Buna baxmayaraq, buna b\u0259nz\u0259r bir \u015fey yaratma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fan elm adamlar\u0131 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259\u00e7il\u0259r var idi.<\/p>\n<p><strong><em>D\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259nin oxunmas\u0131<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Aliml\u0259rin &#8220;fikirl\u0259ri oxumaq \u00fc\u00e7\u00fcn cihaz&#8221; yaratd\u0131qlar\u0131na dair x\u0259b\u0259rl\u0259rin daim mediada g\u00f6r\u00fcnm\u0259sin\u0259 baxmayaraq, bu m\u00fcmk\u00fcn deyil. Onlar maksimum \u015f\u0259kild\u0259 \u015f\u0259kill\u0259ri v\u0259 ya emosiyalar\u0131 tan\u0131maqla m\u0259\u015f\u011fuldurlar. Bu, \u0259lb\u0259tt\u0259 ki, t\u0259siredicidir, lakin biz he\u00e7 vaxt bel\u0259 bir cihaz \u0259ld\u0259 ed\u0259 bilm\u0259y\u0259c\u0259yik. \u00c7\u00fcnki insan beyni inan\u0131lmaz d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 m\u00fcr\u0259kk\u0259bdir. Burada orta hesabla bir-biri il\u0259 40000 \u0259laq\u0259y\u0259 malik 82 milyard neyron var.<\/p>\n<p>Onlar\u0131 modell\u0259\u015fdirm\u0259k ba\u015fgic\u0259ll\u0259ndirici bir i\u015fdir, lakin d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r d\u0259 beyind\u0259 paylan\u0131r. A\u011f\u0131llar\u0131 oxumaq \u00fc\u00e7\u00fcn insan\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 bil\u0259c\u0259yi milyardlarla m\u00fcxt\u0259lif \u015feyi ay\u0131rd ed\u0259 bil\u0259n bir cihaz qurmaq laz\u0131md\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7oxlu sayda test subyekti v\u0259 says\u0131z-hesabs\u0131z vaxt t\u0259l\u0259b olunur.<\/p>\n<p>Bel\u0259 bir cihaz d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin v\u0259 xatir\u0259l\u0259rin b\u00fct\u00fcn insanlarda eyni \u015f\u0259kild\u0259 saxlanmas\u0131 fikrin\u0259 \u0259saslanacaq. Bu, nevrologiyan\u0131n beynin anatomiyas\u0131 v\u0259 qurulu\u015fu haqq\u0131nda t\u0259sdiql\u0259diyi fikirl\u0259r il\u0259 ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edir.<\/p>\n<p><em>ikisahil.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnya haqq\u0131nda fikirl\u0259rimiz v\u0259 g\u00f6zl\u0259ntil\u0259rimiz daim alt-\u00fcst edils\u0259 d\u0259, elmd\u0259 m\u00f6vcud n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259ri b\u00f6y\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcd\u0259 d\u00fcz\u0259ld\u0259n ir\u0259lil\u0259yi\u015fl\u0259r ba\u015f vers\u0259 d\u0259, b\u0259zi ideyalar g\u00f6r\u00fcn\u00fcr ki, he\u00e7 vaxt h\u0259yata ke\u00e7m\u0259y\u0259c\u0259k. Onlar ya kainat\u0131n m\u0259lum qanunlar\u0131na ziddir, ya da onlar\u0131n ehtimal\u0131 o q\u0259d\u0259r \u201cmikroskopik\u201ddir ki, bunu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 bel\u0259 d\u0259ym\u0259z. \u201cLook At Me\u201d jurnal\u0131 bir \u00e7ox insan\u0131n x\u0259yal etdiyi, lakin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45705"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45705"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45705\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45706,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45705\/revisions\/45706"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45705"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45705"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45705"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}