{"id":45822,"date":"2023-10-05T00:30:02","date_gmt":"2023-10-04T20:30:02","guid":{"rendered":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/?p=45822"},"modified":"2023-10-05T00:30:04","modified_gmt":"2023-10-04T20:30:04","slug":"antimadd%c9%99nin-sirri-acilir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/2023\/10\/05\/antimadd%c9%99nin-sirri-acilir\/","title":{"rendered":"Antimadd\u0259nin sirri a\u00e7\u0131l\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r antimadd\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas k\u0259\u015ff\u0259 imza at\u0131blar.\u00a0Bu bar\u0259d\u0259 BBC telekanal\u0131 bildirib.<\/p>\n<p>Antimadd\u0259 ulduzlar\u0131n v\u0259 planetl\u0259rin yarand\u0131\u011f\u0131 madd\u0259nin tam \u0259ksidir. Onlar\u0131n h\u0259r ikisi kainat\u0131m\u0131z\u0131 meydana g\u0259tir\u0259n B\u00f6y\u00fck partlay\u0131\u015fda b\u0259rab\u0259r miqdarda yarad\u0131l\u0131b. Madd\u0259 h\u0259r yerd\u0259 olsa da, onun \u0259ksini tapmaq \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. Son ara\u015fd\u0131rma onlar\u0131n h\u0259r ikisinin cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259sin\u0259 eyni \u015f\u0259kild\u0259 reaksiya verdiyini a\u015fkar edib. Fizikl\u0259r ill\u0259rdir ki, bu iki madd\u0259n\u0131n f\u0259rql\u0259rini v\u0259 ox\u015farl\u0131qlar\u0131n\u0131 k\u0259\u015ff etm\u0259k, Kainat\u0131n nec\u0259 yarand\u0131\u011f\u0131n\u0131 izah etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn g\u0259rgin i\u015f apar\u0131rlar.<\/p>\n<p>Aliml\u0259r hesab edibl\u0259r ki, antimadd\u0259nin d\u00fc\u015fm\u0259 \u0259v\u0259zin\u0259 cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259sin\u0259 cavab olaraq y\u00fcks\u0259ldiyini k\u0259\u015ff etm\u0259k fizika haqq\u0131nda bilikl\u0259r\u0259 yenid\u0259n bax\u0131lmas\u0131 z\u0259rur\u0259ti do\u011furacaq. \u0130ndi ilk d\u0259f\u0259 olaraq antimadd\u0259 atomlar\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc t\u0259sdiq edilib, lakin bu, elmi dalana dir\u0259nm\u0259kd\u0259n uzaq, yeni t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r v\u0259 n\u0259z\u0259riyy\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn qap\u0131lar a\u00e7\u0131r. \u018fsas sual h\u0259min madd\u0259l\u0259rin eyni s\u00fcr\u0259tl\u0259 d\u00fc\u015fm\u0259sidir. B\u00f6y\u00fck partlay\u0131\u015f zaman\u0131 madd\u0259 v\u0259 antimadd\u0259 birl\u0259\u015fib bir-birini l\u0259\u011fv etm\u0259li, i\u015f\u0131qdan ba\u015fqa bir \u015fey qalmamal\u0131 idi. Bunun ba\u015f verm\u0259m\u0259si fizikan\u0131n b\u00f6y\u00fck sirl\u0259rind\u0259n biridir.<\/p>\n<p>Yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131n ilk anlar\u0131nda madd\u0259 antimadd\u0259y\u0259 qalib g\u0259lib. D\u00fcnyan\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259cikl\u0259r fizikas\u0131 laboratoriyas\u0131 olan \u0130sve\u00e7r\u0259d\u0259ki \u201cCern\u201din t\u0259dqiqat qrupunun \u00fczv\u00fc Danielle Hodgkinsonun fikrinc\u0259, onun cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259sin\u0259 nec\u0259 reaksiya verm\u0259si \u0259sas ola bil\u0259r. &#8220;Biz ba\u015fa d\u00fc\u015fm\u00fcr\u00fck ki, Kainat\u0131m\u0131z madd\u0259nin h\u00f6kmranl\u0131\u011f\u0131na nec\u0259 \u00e7evrilib v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rimizi motivasiya ed\u0259n budur\u201d, &#8211; dey\u0259 ol \u0259lav\u0259 edib \u018fks\u0259r antimadd\u0259y\u0259 kainatda bir ne\u00e7\u0259 saniy\u0259 \u0259rzind\u0259 ancaq m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq m\u00f6vcuddur. Bel\u0259likl\u0259, t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259r aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cCern\u201din komandas\u0131 onu sabit v\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli formada haz\u0131rlamal\u0131 idi.<\/p>\n<p>Professor Ceffri Hanqst atomalt\u0131 hiss\u0259cikl\u0259rd\u0259n minl\u0259rl\u0259 antimadd\u0259 atomunu qurmaq, onlar\u0131 tutmaq v\u0259 sonra yer\u0259 atmaq \u00fc\u00e7\u00fcn bir qur\u011funun tikintisin\u0259 otuz il s\u0259rf edib. O bildirib: \u201cAntimadd\u0259, sad\u0259c\u0259, t\u0259s\u0259vv\u00fcr ed\u0259 bil\u0259c\u0259yiniz \u0259n g\u00f6z\u0259l, \u0259n sirli materiyad\u0131r. Madd\u0259nin n\u0259 oldu\u011fundan ba\u015flayaq: d\u00fcnyam\u0131zda h\u0259r \u015fey atom adlanan ki\u00e7ik hiss\u0259cikl\u0259rd\u0259n ibar\u0259tdir. \u018fn sad\u0259 atom hidrogendir. G\u00fcn\u0259\u015fin \u0259sas\u0131 da budur. Hidrogen atomu ortada yerl\u0259\u015f\u0259n m\u00fcsb\u0259t y\u00fckl\u00fc protondan v\u0259 onun \u0259traf\u0131nda d\u00f6n\u0259n m\u0259nfi y\u00fckl\u00fc elektrondan ibar\u0259tdir. Antimadd\u0259 il\u0259 elektrik y\u00fckl\u0259ri t\u0259rs m\u00fct\u0259nasibdir. T\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259rd\u0259 istifad\u0259 edil\u0259n hidrogenin antimadd\u0259 versiyas\u0131 olan antihidrogeni g\u00f6t\u00fcr\u00fcn. Onun ortas\u0131nda m\u0259nfi y\u00fckl\u00fc proton (antiproton) v\u0259 orbitd\u0259 f\u0131rlanan elektronun (pozitronun) m\u00fcsb\u0259t versiyas\u0131 var. Bu antiprotonlar \u201cCern\u201d s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiricil\u0259rind\u0259 hiss\u0259cikl\u0259rin toqqu\u015fmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lir. Onlar i\u015f\u0131q s\u00fcr\u0259tin\u0259 yax\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 borular boyunca antimadd\u0259 laboratoriyas\u0131na g\u0259lirl\u0259r. Bu, onlar\u0131n t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar t\u0259r\u0259find\u0259n idar\u0259 olunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox s\u00fcr\u0259tlidir. \u0130lk add\u0131m onlar\u0131 yava\u015flatmaqd\u0131r, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar bunu bir \u00fcz\u00fck \u0259traf\u0131nda g\u00f6nd\u0259rm\u0259kl\u0259 edirl\u0259r. Bu, daha idar\u0259 olunan s\u00fcr\u0259tl\u0259 h\u0259r\u0259k\u0259t ed\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r onlar\u0131n enerjisini \u00e7\u0259kir. Daha sonra antiprotonlar v\u0259 pozitronlar n\u0259h\u0259ng bir maqnit\u0259 g\u00f6nd\u0259rilir v\u0259 orada qar\u0131\u015faraq minl\u0259rl\u0259 antihidrogen atomu \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259tirir. Maqnit antihidrogeni tutan bir sah\u0259 yarad\u0131r. \u018fg\u0259r o, qab\u0131n k\u0259nar\u0131na toxunsayd\u0131, d\u0259rhal m\u0259hv olard\u0131, \u00e7\u00fcnki antimadd\u0259 d\u00fcnyam\u0131zla t\u0259masda qala bilm\u0259z\u201d.<\/p>\n<p>Bu k\u0259\u015ff atom fizikas\u0131 \u00fczr\u0259 t\u0259dqiqatlar sah\u0259sind\u0259 yeni \u00fcf\u00fcql\u0259r a\u00e7\u0131r, eyni zamanda, kainat\u0131n yaranmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 daha s\u0259hih bilikl\u0259r \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p><em>azertag.az<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Aliml\u0259r antimadd\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas k\u0259\u015ff\u0259 imza at\u0131blar.\u00a0Bu bar\u0259d\u0259 BBC telekanal\u0131 bildirib. Antimadd\u0259 ulduzlar\u0131n v\u0259 planetl\u0259rin yarand\u0131\u011f\u0131 madd\u0259nin tam \u0259ksidir. Onlar\u0131n h\u0259r ikisi kainat\u0131m\u0131z\u0131 meydana g\u0259tir\u0259n B\u00f6y\u00fck partlay\u0131\u015fda b\u0259rab\u0259r miqdarda yarad\u0131l\u0131b. Madd\u0259 h\u0259r yerd\u0259 olsa da, onun \u0259ksini tapmaq \u00e7ox \u00e7\u0259tindir. Son ara\u015fd\u0131rma onlar\u0131n h\u0259r ikisinin cazib\u0259 q\u00fcvv\u0259sin\u0259 eyni \u015f\u0259kild\u0259 reaksiya verdiyini a\u015fkar edib. Fizikl\u0259r [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[77],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45822"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=45822"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45822\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":45824,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/45822\/revisions\/45824"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=45822"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=45822"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.imm.az\/exp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=45822"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}