XV əsrdə Azərbaycanda məktəb və mədrəsələrin, kitabxanaların sayının artmasında kimin rolu olub?

-XV əsrdə Azərbaycanda məktəb və mədrəsələrin, kitabxanaların artması başlıca səbəbi Şah İsmayıl Xətainin maarifpərvər dövlət başçısı olması idi. Onun dövründə yeni məktəb və mədrəsələrin açılması ilə yanaşı, həm də klassik əsərlər toplandı, xəttatlar hazırlandı, nadir kitabların üzü köçürüldü və bu kitablara çoxlu miniatürlər çəkildi. Şah İsmayılın Azərbaycanda yaratdığı rəssamlıq məktəbi Seyid Əhməd Behzat, Ağa Mirək Təbrizi, Əli Nəqqaş kimi məşhur rəssamlar yetirdi. O dövrdə musiqi sahəsində də böyük nailiyyətlər əldə edildi. Şah İsmayıl Xətai həm öz hökmdarlıq fəaliyyətində, həm də yaradıcılığında elmə, təhsilə, biliyə yüksək qiymət verirdi. Xətai gərgin əmək, ardıcıl və sistemli təlim əsasında qazanılan biliyi insanın əti-qanı, ikinci ürəyi, canı hesab edir, elm və biliyin həqiqi candan daha dəyərli olduğunu göstərirdi:

Ürfan məclisində ürfan almışam,

Ləli-bədəxşandan mərcan almışam,

Min canı veribən bir can almışam,

Ol canı saxlaram candan irəli.

Xətai türk (Azərbaycan) dilinə böyük əhəmiyyət verməsi onu dövlət dili səviyyəsinə qaldırması faktı ehtimal etməyə əsas verir ki, Xətai o dövrdə məktəb və mədrəsələrdə də təlimin ana dilində aparılmasını lazım bilmişdi.

Mənbə: Misir Mərdanov. Azərbaycanın təhsil tarixi. “Təhsil” nəşriyyatı, 2011-ci il. Bakı, I cild, 295 s.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Qeyri-lokal şərtli differensial tənliklər və onlarla təsvir olunan optimal idarəetmə” mövzusunda seminar keçirilib

Bu gün “Optimal İdarəetmə” şöbəsinin seminarı keçirilib. Seminarda Bakı Dövlət Universiteninin professoru, r.e.d., Yaqub Şərifov «Qeyri-lokal şərtli differensial tənliklər və onlarla təsvir olunan optimal idarəetmə» mövzusunda məruzə edib.

Məruzədə qeyri-lokal şərtli differensial tənliklərlə təsvir olunan optimal idarəetmə məsələlərinə baxılıb. Əvvəlcə hər bir qeyd olunmuş mümkün idarəedici üçün baxılan sərhəd məsələlərinin həllinin varlığı və yeganəliliyi üçün kafi şərtlər tapılıb, sonra isə funsionalın artım düsturunun köməyi ilə optimallıq üçün zəruri şərtlər alındıb.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

2018-2020-ci illər üçün elmi tədqiqat proqramları ilə bağlı müsabiqə elan olunub

AMEA-nın Rəyasət Heyətinin qərarı ilə 2018-2020-ci illər üçün elmi tədqiqat proqramlarının işlənməsi, seçilməsi və maliyyələşdirilməsi məqsədilə respublika müsabiqəsi elan olunur.

Müsabiqəyə təqdim edilən proqramlar hazırlanarkən aşağıdakı elmi istiqamətlər üzrə dünyada elmin, texnologiyaların inkişaf meylləri nəzərə alınmalı, multidissiplinar və kompleks xarakterli olmaqla, fundamental və tətbiqi elmin aktual problemlərinin həllinə, həmçinin ölkənin sosial-iqtisadi və mədəni inkişafına, onun müdafiə qüdrətinin artırılmasına yönəlməlidir:

Fizika-riyaziyyat və texnika elmləri sahəsində:

– Fotonika və plazmonika üçün Dirak materiallarının sərhəd və həcmi elektron spektrləri; normal şəraitdə kvant hesablamalarının reallaşdırılması üçün fiziki sistemlər;

– Zərrəcik detektorları və plazmonika üçün subdalğa qəfəsli nazik təbəqəli sistemlər;

– Neftlərin səciyyələndirilməsinin innovativ fiziki üsulları;

– Təbii, sənaye və iqtisadi proseslərin monitorinqi və analizi üçün intellektual sistemlər;

– Optimal idarəetmənin riyazi nəzəriyyəsi, funksional fəzalar, neyron şəbəkələr, freymlər və onların tətbiqi;

– İntellektual informasiya-kommunikasiya texnologiyaları.

Kimya elmləri sahəsində:

– Unikal xassəli yeni maddələrin – qeyri-üzvi və polimer materialların, katalizatorların yaradılması;

– Neft kimyası və neft emalı sahəsində elmtutumlu yeni texnoloji proseslərin işlənilməsi və onların modelləşdirilməsi;

– Yeni fizioloji aktiv üzvi birləşmələrin sintezi və dərman maddələrinin immobilizasiyası üçün polimer nanogellərin alınması.

Yer elmləri sahəsində:

– Qafqaz-Xəzər regionunun 3D geodinamik kompüter modeli;

– Yerin fiziki sahələri, məkan-zaman anomaliyaları, onların təbiəti və ekoloji problemlər;

– Böyük dərinliklərin karbohidrogen sistemləri və palçıq vulkanizmi;

– Türk dünyasının tarixi coğrafiyası və etnosu;

– Müasir iqlim dəyişmələri fonunda Azərbaycan Respublikası ətraf mühitinin transformasiyası.

Biologiya və tibb elmləri sahəsində:

– Canlı sistemlərin fəaliyyətinin molekulyar əsasları;

– Bioloji müxtəliflik: müasir vəziyyətin monitorinqi, qiymətləndirilməsi və səmərəli istifadəsinin fundamental əsasları;

– Xəstəliklərin və uzunömürlülüyün fizioloji və molekulyar-genetik əsaslarının tədqiqi; reproduktiv təbabətdə, yeni diaqnostika və müalicə üsullarının, dərman preparatlarının hazırlanmasında yüksək texnologiyaların tətbiqi.

Humanitar elmlər sahəsində:

– Müstəqillik dövründə Azərbaycan dilinin zənginləşməsi yolları: problemlər və perspektivlər;

– Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənətinin tarixi inkişaf dinamikası və multikultural proseslərin perspektivləri;

– Azərbaycan ədəbiyyatı və incəsənətinin dövrləşdirilməsinin kompüter modelləri;

– Müxtəlif dillərdə yazılmış Azərbaycan ədəbiyyatı örnəklərində mental psixologiya: alqoritmlər və ədəbi mövqelər;

– Mənəvi və estetik tərbiyədə ədəbiyyat və incəsənətin rolu;

– Multikulturalizm problemlərinin analitik-informasiya və nəzəri tədqiqi.

İctimai elmlər sahəsində:

– Azərbaycan mədəniyyətlərin kəsişməsində: mərhələlər, problemlər və perspektivlər;

– Sovet imperiyasının süqutu və yeni dünyanın formalaşması prosesləri;

– Azərbaycan iqtisadiyyatı: formalaşma prinsipləri və inkişaf perspektivləri.

Müsabiqəyə təqdim edilən elmi tədqiqat proqramının rəhbəri AMEA-nın həqiqi və müxbir üzvləri ola bilər.

Elmi tədqiqat proqramlarının icrasında AMEA-da, habelə respublikanın digər elm və ali təhsil müəssisələrində çalışan alim və mütəxəssislər iştirak edə bilərlər.

Elmi tədqiqat proqramlarının icra müddətləri üç ildən çox olmamalıdır.

Bir proqramın smeta dəyəri bir il üçün 200.000 (iki yüz min) manatdan artıq olmamalıdır.

Elmi tədqiqat proqramları müəyyənləşdirilmiş formaya (buradan yükləyin) uyğun tərtib olunub iki nüsxədə elektron variantı ilə birlikdə AMEA-nın Elm və Təhsil İdarəsinə (Bakı şəhəri, İstiqlaliyyət küçəsi, 30, 502-ci otaq) fevralın 10-dək hər gün (şənbə və bazar günləri istisna olmaqla) saat 10:00-dan 17:00-dək təqdim edilməlidir.

Tel.: (+994 12) 492 59 45

E-mail: eti@science.az

Mənbə: science.gov.az

E L A N

12 yanvar 2018-ci il tarixində Akademik Zərifə Əliyeva adına Milli Oftalmologiya Mərkəzinin Səyyar Klinikası tərəfindən Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun əməkdaşlarının göz müayinəsi təşkil olunacaq.

Müayinə saat 10:00-da AMEA-nın əsas binasının qarşısında keçiriləcək.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

İmadəddin Nəsimi təhsil və elm haqqında hansı fikirləri söyləyib?

Seyid Əli İmadəddin Nəsimi 1369-1417) Şamaxı şəhərində dünyaya göz açmışdı. Atası Seyid Məhəmməd zəmanəsinin tanınmış adamlarından biri idi. Nəsimi doğma ana dili ilə yanaşı, fars və ərəb dillərini də yaxşı mənimsəmişdi. O, dövrünün hikmət, məntiq, əruz, qafiyə, tarix, ücum, fiqh, təbiətşünaslıq kimi elm sahələrini yaxşı bilirdi. Çox gənc yaşlarından Yaxın və Orta Şərqin elm və fəlsəfi irsinə yaxşı bələd idi. Nəsimi elə elmi-fəlsəfi sistem axtarırdı ki, onun köməyi ilə insanları tərbiyə edə bilsin, onlara özlərini yeni məzmunda dərk etməyi öyrətsin.

Nəsimi oxumağı, təhsil almağı özlərinin həyat amalı hesab edən gənclərə müraciət edərək, onları əski təlimdən çəkinməyə və Nəsimilərdən təlim almağa dəvət edirdi. O, əsərlərində o dövrdə mövcud olan təlim sistemi, üsulları və tədris planlarındakı qüsurlarla bağlı maraqlı fikirlər söyləyir. Nəsimi gözəl əxlaq tərbiyəsi üçün, hər şeydən əvvəl, mənəvi, maddi və fiziki çətinliklərə dözmək qabiliyyəti aşılanmasını lazım bilirdi. O, bu yol ilə şəxsiyyətdə bütün mənfi sifətlərin ləğv olunmasını mümkün hesab edirdi. Nəsimi insanı ülviləşdirir, ucaldır, ona mənəvi və cismani əzab-əziyyət verənlərə qarşı öz etiraz səsini qaldırırdı. Böyük şairə görə “insan həm inci, həm sədəf, həm yaradıcı, həm qızılgül, həm də yasəməndir. Bütün gözəlliklər, varlıq, yer və göy ona xidmət üçün yaranmışdır”.

Mənbə: Misir Mərdanov. Azərbaycanın təhsil tarixi. “Təhsil” nəşriyyatı, 2011-ci il. Bakı, I cild, 295 s.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Elmi şuranın iclası keçirilib

Bu gün AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunda elmi şuranın növbəti iclası keçirilib. İclasda aşağıdakı məsələlər müzakirə olunub:

1. Akademik Azad Mirzəcanzadənin 90 illik yubileyinin qeyd olunması haqqında;
2. f-r.e.n. Azər Bayram oğlu Mustafayevin elmlər doktoru hazırlığı üzrə dissertantura vaxtının bitməsi;
3. Çin Xalq Respublikasının Pekin Universiteti ilə əlaqələrin qurulması;
4. Cari məsələ .

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.