“Təhsil” şöbəsinin yarımillik fəaliyyəti

Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun “Təhsil” şöbəsi doktorantura, dissertantura və magistratura təhsilinin təşkili ilə məşğul olur.
Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunundoktoranturasında – 13 nəfər: 7 əyani və 5 qiyabi doktorant təhsil alır.
Hesabat dövründə fəlsəfə doktoru hazırlığı üzrə RMİ-nin əyani doktoranturasına 3 nəfər qəbul olunmuşdur:
1202.01- Аnaliz və funksional analiz ixtisası üzrə:
1) Qəhrəmanlı Bənövşə Tamis qızı- (Elmi rəhbər: f.-r.e.n., dos. Telman Qasımov)
1211.01 -Diferensial tənliklər ixtisası üzrə:
2) Allahverdi-zadə Fatimə-xanım İlyas qızı- (Elmi rəhbər: f.-r.e.d., prof. Əkbər Əliyev)
3324.07-Məsafədən aerokosmik tədqiqatlar ixtisası üzrə:
3) Quliyev Atabəy Məzahir oğlu- (Elmi rəhbər: AMEA-nın müx.üz., prof.,Bilal Bilalov)
RMİ dissertanturasında – 23 dissertant fəlsəfə doktoru hazırlığı üzrə və 8-dissertant elmlər doktoru hazırlığı üzrə təhsil alır.  Davamı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Dalğa dinamikası” şöbəsinin  yarımillik fəaliyyəti

“Dalğa dinamikası”  şöbəsində “Bütöv mühitlə təmasda olan prizmatik cisimlərin və örtüklərin dinamikası” mövzusunda elmi iş üzrə tədqiqatlar aparılır. Hesabat dövründə İnstitutun ümumi seminarında şöbənin əməkdaşları tərəfindən 1 elmi məruzə edilib.

Şöbənin əməkdaşları Ə.İ.Seyfullayev, Məmmədova G.A., F.Ə.Seyfullayev 04-05 may 2017-ci ildə Gəncə Dövlət Universitetində Ümummilli lider Heydər Əliyevin anadan olmasının 94-cü ildönümünə həsr olunmuş “Müasir təbiət elmlərinin aktual problemləri” mövzusunda keçirilən Beynəlxalq elmi konfransda iştirak etmişdilər. Daha ətraflı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Həndəsə

Həndəsə Riyaziyyatın cisimlərin formasını və fəza münasibətlərini öyrənən çox qədim hissəsidir. Həndəsə predmeti və üsulları, onun çoxəsrlik inkişafı nəticəsində çox böyük dəyişikliyə uğramışdır. B.e.ə. V əsrdən Həndəsə inkişafının yeni mərhələsi başlanır. Qədim yunan riyaziyyatçıları tərəfindən Həndəsə aksiomatik qurulması təşəbbüsləri olur. Evklidin “ Başlanğıclar” əsəri (b.e.ə. III əsr) bu istiqamətdə atılmış böyük addım hesab edilməlidir..
Həndəsə inkişafında keyfiyyət dəyişikliyi bir də XVII əsrin birinci yarısında baş verdi. Böyük fransız alimi R.Dekartın əsərlərində koordinatlar üsulu adlanan üsul daxil edildi. Bu üsul fiqurların cəbri və həndəsi xassələri arasında çox dərin əlaqəni müəyyənləşdirdi və fiqurların xassələrini o zaman inkişaf etmiş cəbr, sonsuz kiçilənlər analizi vasitəsilə öyrənməyə imkan verdi. Bu yolda analitik həndəsə, sonralar isə diferensial həndəsə yarandı.
Həmin dövrdə (XVII əsrin birinci yarısı) həm də Həndəsə “proyektiv həndəsə” sahəsi yarandı. Onu yaradanlar fransız alimləri B.Paskal və J.Dezarq idilər.
Həndəsə inkişafında inqilabi an qeyri-Evklid həndəsəsinin yaradılması idi. Bu işdə rus alimi M.İ.Loboçevskinin adını birinci çəkmək lazımdır. O göstərmişdir ki, Evklidin aksiomları sistemində paralellik aksiomunu özünün tərs təklifi ilə əvəz etsək, bu zaman alınan həndəsə ziddiyyətsiz olur. Bu həndəsənin teoremləri çox vaxt adi əyani təsəvvürlərə uyğun gəlmir.
Həndəsə inkişafında mühüm addımlardan biri alman alimi B.Rimana məxsusdur. Riman həndəsi obyektləri öyrənmək üçün yeni üsullara müraciət etmiş, indi Riman həndəsəsi adlanan yeni həndəsənin əsasını qoymuşdur. Rimanın işlərinin mühüm əhəmiyyəti onunla əlaqədar idi ki, onun ideyaları A.Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsinin riyazi əsası oldu.
Həndəsə inkişafında XIX ikinci yarısında yaradılmış “çevirmələr qrupu” nəzəriyyəsi mühüm yer tutur. Bu nəzəriyyənin əsasını norveç alimi S. Li qoymuşdur.
Həndəsə inkişafında cəbri həndəsənin və tenzor analizinin yaradılmasını qeyd etməmək olmaz. Həndəsə elminin yunan dilində adı “geometriya”dır ki, hərfi tərcüməsi “yerölçmə” deməkdir. Bizim işlətdiyimiz “həndəsə” sözü isə fars dilində “ülgü”, “biçim”mənasını verən əndazə” sözündən götürülmüşdür .

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Qeyri-harmonik analiz” şöbəsinin yarımillik fəaliyyəti

Hesabat dövrü ərzində “Qeyri-harmonik analiz ” şöbəsində “Freym nəzəriyyəsi və onun tətbiqləri” və “Öz-özünə qoşma olmayan diferensial operatorların spektral xassələri” mövzuları üzrə elmi tədqiqat işləri aparılmış və 15 iş yerinə yetirilmişdir.
Şöbənin həftənin 3-cü günləri ( 12:00 ) və 4-cü günləri (11:00) müntəzəm elmi seminarları keçirilir. Şöbə əməkdaşlarının əksəriyyəti ali təhsil müəssisələrində pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldurlar.
Şöbə əməkdaşları tərəfindən cəmi 29 elmi iş çap edilmişdir. Bunlardan 13-i elmi məqalə, 16-sı konfrans tezisləridir. Bundan əlavə 8 məqalə çapa qəbul olunmuş, 15-ə yaxın məqalə isə çapa təqdim olunmuşdur. 3 məqalə impact factora malik jurnalda çap olunmuş və 4 məqalə isə çapa qəbul olunmuşdur.
Hesabat dövrü ərzində şöbə müdiri AMEA-nın müxbir üzvü, prof. B.T.Bilalov 17.01.2017-28.01.2017-ci il tarixlərində AMEA-nın “Freym nəzəriyyəsi-veyvlet analizin seysmologiyada və digər sahələrdə siqnalların emalına tətbiqi” proqramının davamı olaraq İstanbul Yıldız Texniki Universitetində elmi ezamiyyətdə olmuş, proqram çərçivəsində Yıldız Texniki Universitetinin dosenti Yusuf Zerenle birgə elmi rəhbəri olduğu Şeyma Çetin, Fatih Şirin, Cemil Karaçam doktora öyrəncilərinə “Statistik yığılma, yaranma səbəbləri, inkişaf istiqamətləri və tətbiqləri haqqında”, “Qeyri standart fəzalar və bu fəzalarda triqonometrik sistemlərin bazisliyi haqqında” mövzuları üzrə müntəzəm seminarlar aparmış və “Statistik yığılma, onun ümumiləşməsi, kəsilməz variant və Furye sıralarına tətbiqi”, “Atomar ayrılış və freymlərin bəzi sualları. t-freymlər. Seperabel olmayan Hilbert fəzalarında hesabi olmayan freym anlayışı” mövzuları üzrə plenar məruzələr oxumuşdur. Yeni nəticələrin alınması istiqamətində intensiv müzakirələr və lazımi işlər görülmüşdür. Daha ətraflı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Eratosfen şəbəkəsi (xəlbiri)

Eratosfen şəbəkəsi (xəlbiri) – bütün natural ədədlərdən sadə ədədləri ayırmağın çox qədim üsullarından biridir. Bu üsul  qədim yunan alimi Eratosfenə məxsusdur (b.e.ə. III əsr). Eratosfen şəbəkəsi ilə n-ə qədər sadə ədədləri ayırmaq üçün 2-dən n-ə qədər, natural ədədləri yazırlar. Əvvəlcə 2-yə bölünən bütün ədədlərin üstündən, növbəti addımda qalan ədədlər arasında 3-ə bölünən ədədlərin, sonra 5-ə bölünən və s. növbə ilə sadə ədədlərin bölünənlərinin üstündən xətt çəkirlər. Bu prosesi √n -dən böyük ilk sadə ədədə qədər davam etdirirlər. Onda üstündən xətt çəkilməmiş natural ədədlər sadədir.

Hal-hazırda Eratosfen şəbəkəsi müxtəlif  təkmilləşmiş formasından istifadə edirlər.

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Elastiklik və plastiklik nəzəriyyəsi ” şöbəsinin yarımillik fəaliyyəti

Şöbədə ” Qeyri bircins və anizatrop konstruksiya elementlərinin əyilməsi, dayanıqlığı və rəqsi hərəkətləri” mövzusu üzrə 6 elmi iş aparılır.

İş A: Dartılmaya sıxılmaya müxtəlif müqavimət göstərən tirin əyilmədə dayanıqlığı (V.C. Hacıyev). Tirin mexaniki xassəsi təkrar elastikliyə malik plastik materaildır və en kəsiyi iki simmetriya oxuna malikdir. Ümumi halda məsələnin həlli əyinti və dönmə bucağına nəzərən iki xətti sistem tənliyin həllinə gətirilir.
Göstərmək olur ki, dartılma-sıxılmada müxtəlif müqavimət tir üçün kritik momentin tapılması klassik məsələnin həllindən istifadə etməklə qurula bilər. məsələnin həlli uyğun elastik məsələnin həllinə gətrilir. Davamı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.