Riman həndəsəsi

Riman həndəsəsi (elliptik həndəsə) üçölçülü Evklid fəzasında sferanın ikiölçülü həndəsəsi (burada sferanın diametral əks nöqtələri eyni hesab olunur). Bu cür səth proyektiv müstəvi ilə topoloji ekvivalentdir. n-ölçülü Riman həndəsəsi (n+1)-ölçülü fəzanın sferasında modelləşdirilir. (Bu halda da sferanın diametral əks nöqtələri eyni hesab olunur). Riman həndəsəsi düz xətləri sferanın böyük çevrələri hesab olunur (göstərilən eyniləşdirmə ilə). Metrika (uzunluq, bucağın ölçülməsi və s.) sferanın metrikası ilə eyni götürülür. Riman həndəsəsi metrikasını saxlayan və fəzanın ixtiyari nöqtəsini onun ixtiyari başqa nöqtəsinə çevirən hərəkət var. (Riman həndəsəsi bircinsliliyi).
Riman həndəsəsi Evklid həndəsəsi kimi aksiomatik verilə bilər. Lakin Riman həndəsəsi aksiomları sistemi Evklid həndəsəsinin aksiomları sistemindən köklü surətdə fərqlənir. Məsələn, Riman həndəsəsi ixtiyari iki düz xətt kəsişir. Müstəvi fəzanı iki yarımfəzaya ayırmır və s.
Riman həndəsəsi qeyri-evklid həndəsələri arasında indiyə kimi yaxşı öyrənilən həndəsələrdən biridir.

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Yeraltı anbara qaz vurulması prosesinin inteqral modelləşdirilməsi” mövzusunda Ümuminstitut seminarı keçirilib

Bu gün AMEA Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun Ümuminstitut seminarında “Neftqaz Elmi Tədqiqat Layihə İnstitunun” elmi işçisi dos. Abbasov Elxan “Yeraltı anbara qaz vurulması prosesinin inteqral modelləşdirilməsi” mövzusunda məruzə edib.
Məruzədə yeraltı anbara qaz vurulması prosesinin inteqral modeli qurulmuş və alınmış əlaqəli tənliklərin həll üsulu göstərilmişdir. Bunun əsasında isə qazın vurulma rejimi və tempi, həmçinin bütün vurulma periodu ərzində vurulan qazın həcmi müəyyən edilmişdir.
Laya vurulan qazda təzyiq paylanması sahəsi nəzərə alınır.
İşdə alınmış analitik ifadə anbara qazın vurulma tempini lay-quyu sisteminin parametrlərindən asılı olaraq müəyyən etməyə imkan verir ki, bunun da elmi və praktik əhəmiyyəti vardır.
Ümuminstitut seminarının sonunda AMEA-nın müxbir üzvü, professor Misir Mərdanov Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun alimlərinə “Thomson Reuters” agentliyinin siyahısında olan jurnallarda çap olunmuş məqalələrinə görə pul mükafatı təqdim etdi. Bu il “Thomson Reuters” agentliyində institut alimlərinin 42 məqaləsi çap olunub (siyahı linkdə>>).
Onuda qeyd edək ki, keçən il bu agentlikdə çap olunan məqalələrin sayı 34 idi.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Riyaziyyat və Mexanika İnstitutunun kitabxanasının yarımillik fəaliyyəti

Kitabxananın oxucuların sayı 165 nəfərdir. Yarım il ərzində kitabxanaya davamiyyət 1903, ədəbiyyatın verilməsi -1128 nusxədir.

2017-ci ilin 1-ci yarısında 3 tematik sərgi kecirilmişdir. Sərgidə 133 ədəbiyyat numayiş edilib. 52 biblioqrafik sorğu var. Daha ətraflı>>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Proyektiv həndəsə

Proyektiv həndəsə həndəsənin proyektiv xassələrini, yəni müstəvinin (fəzanın) özünə bütün proyektiv çevirmələrində invariant qalan xassələrini öyrənən bölməsidir.
Proyektiv həndəsə proyektiv çevirmələr qrupu ilə təyin olunan həndəsədir. Proyektiv həndəsənin mənbəyi proyeksiyallama üsuludur. Proyektiv həndəsə adı da buradan əmələ gəlmişdir.
Proyektiv həndəsə əsas anlayışlarından biri “dörd nöqtənin mürəkkəb nisbəti” anlayışıdır.
İkilik prinsipi də P.h. əsas anlayışlarından biridir. Proyektiv həndəsə qeyri-evklid həndəsənin bölməsidir.

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

“Funksiyalar nəzəriyyəsi” şöbəsinin 2017-cı ilin I yarısı üçün elmi və elmi təşkilati fəaliyyəti haqqında

Hesabat dövründə «Çoxdəyişənli funksiyaların ridge funksiyalar, neyron şəbəkələr, xətti və qeyri-xətti superpozisiyalarla yaxınlaşması, funksional fəzalar üçün daxilolma teoremləri» mövzuları üzrə 5 icraçını birləşdirən 4 iş aparılır. İşlərin gedişi normaldır, gecikmə yoxdur. Birinci yarımildə 10 məqalə çapdan çıxmışdır. Bunlardan 6-sı Thomson Reuters agentliyinin “Science Citation Index Expanded” bazasına daxildir. Bundan əlavə 2 məqalə çapa qəbul edilmiş və 3 məqalə çapa göndərilmişdir.
Hesabat dövründə şöbənin müdiri r.e.d. Vüqar İsmayılov və şöbənin aparıcı elmi işçisi f.r.e.n. Rəşid Əliyev ümuminstitut seminarında çıxış etmişdir. Şöbə əməkdaşları şöbə seminarlarında ardıcıl olaraq çıxışlar edirlər.
Şöbə müdiri r.e.d. Vüqar İsmayılov 02.03.2017 – 18.03.2017 tarixlərində Oksford Universitetində elmi ezamiyyətdə olmuşdur. Ezamiyyətin məqsədi Funksional analiz seminarında çıxış, Prof. C. Batty və Oksford Riyaziyyat İnstitunun digər əməkdaşları ilə elmi müzakirələrin aparılması, müxtəlif seminarlarda iştirak olmuşdur. Daha ətraflı linkdə >>

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.

Fiqurların bərabərliyi

Evklid həndəsəsində müstəvi üzərində yaxud fəzada verilən fiqurlar çoxluğunda əsas binar münasibətlərdən biri. Fiqurların bərabərliyi ekvivalentlik münasibətidir, yəni həm refleksiv, həm simmetrik, həm də, tranzitivdir. Bərabərlik fiqurların bərabər olmaq xassəsidir.
Əgər φ fiqurunu hərəkət çevirməsi ilə φ1 fiquruna çevirmək olarsa, bu fiqurlara bərabər fiqurlar deyilir.
Qeyd edək ki, fiqurların bərabərliyi onların nöqtələr çoxluğu kimi bərabər olması demək deyildir. Fiqurların bərabərliyi onların uyğun ölçülərinin bərabər olması deməkdir. Buna görə bərabər fiqurları çox vaxt konqruyent fiqurlar adlandırırlar .

Mənbə: M.Mərdanov, S.Mirzəyev, Ş. Sadıqov Məktəblinin riyaziyyatdan izahlı lüğəti. Bakı 2016, “Radius nəşriyyatı”, 296 səh.

© Bütün hüquqlar qorunur. Xəbərlərdən istifadə edərkən www.imm.az saytına istinad zəruridir.